سوره انفال — آيت 75

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ:

• وَٱلَّذِينَ آمَنُوا مِن بَعْدُ: ۽ اهي ماڻهو جن ايمان آندو ان کان پوءِ.
• هَاجَرُوا: ۽ هجرت ڪيائون (يعني ڪفر جي شهر کي ڇڏي اسلام جي شهر ڏانهن لڏي آيا).
• جَاهَدُوا: ۽ جهاد ڪيائون (الله جي راهه ۾ جنگ ڪيائون).
• فَأُولَٰئِكَ مِنكُمْ: ته اهي اوھان مان آهن.
• وَأُولُو الْأَرْحَامِ: ۽ رشتيدار (خون جا مائٽ).
• أَوْلَىٰ بِبَعْضٍ: هڪ ٻئي جا وڌيڪ حقدار آهن.
• فِي كِتَابِ اللَّهِ: الله جي حڪم ۾ (يعني الله جي لکيل فيصلي ۾).

2) تفسير:

اي ايمان وارؤ! اهي ماڻهو جيڪي اوھان کان پوءِ ايمان آڻيندا ۽ پوءِ الله جي راهه ۾ هجرت ڪندا ۽ اوھان سان گڏ ملي ڪري جهاد ڪندا، سي به اوھان ئي مان آهن. انهن لاءِ به اهي ئي حق آهن جيڪي اوھان لاءِ آهن ۽ انهن تي به اهي ئي فرض آهن جيڪي اوھان تي آهن. اهڙي طرح الله تعاليٰ پوئين ايندڙن کي به ساڳئي درجي ۾ شامل ڪري ڇڏيو آهي.

پوءِ الله تعاليٰ ارشاد فرمائي ٿو ته خون جا رشتيدار الله جي حڪم ۾ هڪ ٻئي جا وڌيڪ حقدار آهن. يعني ميراث ۾ رشتيدار ئي هڪ ٻئي جا وڌيڪ حق وارا آهن، نه ته اهي غير رشتيدار جيڪي صرف ايمان يا هجرت جي ڪري هڪ ٻئي سان ڳنڍيل هئا. اسلام جي شروعاتي دور ۾ ميراث جو تعلق ايمان ۽ هجرت سان هو، پر هاڻي الله تعاليٰ اهو حڪم بدلائي ڇڏيو آهي ۽ ميراث کي رشتيداريءَ سان جوڙي ڇڏيو آهي. بيشڪ الله تعاليٰ هر شيءِ کي چڱي طرح ڄاڻندڙ آهي. هو ڄاڻي ٿو ته سندس ٻانهن لاءِ ڇا ڀلو آهي، تنهنڪري هو انهن لاءِ اهي ئي حڪم مقرر ڪري ٿو جيڪي سندن مصلحت ۽ ڀلائيءَ وارا آهن.

3) فائدا ۽ سبق:

• ايمان جي برڪت: هن آيت مان معلوم ٿئي ٿو ته جيڪو به سچي دل سان ايمان آڻي ٿو، پوءِ هجرت ڪري ٿو ۽ الله جي راهه ۾ جهاد ڪري ٿو، سو اڳين مؤمنن ۾ شامل ٿي وڃي ٿو ۽ کيس ساڳيا ئي حق ۽ درجا ملن ٿا. ان ۾ اسلام جي وسعت ۽ برابريءَ جو درس آهي.
• اسلام ۾ ڀائيوارِي: مسلمانن جي هڪ ٻئي سان ڀائيوارِي ۽ محبت جو پيغام آهي ته جيڪي به ايمان آڻين ٿا، اهي سڀ هڪ ئي امت جو حصو بڻجي وڃن ٿا، ڀلي اهي ڪنهن به وقت ۾ اچن.
• رشتيداريءَ جو احترام: الله تعاليٰ ميراث جو حڪم رشتيداريءَ سان جوڙي ڇڏيو آهي، جنهن مان معلوم ٿئي ٿو ته اسلام ۾ خانداني ۽ رشتي جي رابطن جي وڏي اهميت آهي. اهو هڪ اهڙو فطري ۽ انصاف وارو نظام آهي جيڪو هر دور ۾ قابلِ عمل آهي.
• الله جي حڪمت ۽ علم: الله تعاليٰ هر شيءِ کي ڄاڻي ٿو ۽ اهي ئي حڪم مقرر ڪري ٿو جيڪي سندس ٻانهن جي ڀلائيءَ لاءِ بهترين آهن. ان مان اسان کي سکڻ گهرجي ته اسان الله جي حڪمن تي راضي رهون ۽ انهن تي عمل ڪريون، ڇاڪاڻ ته ان ۾ ئي اسان جي ڀلائي آهي.
• اسلام جي آساني ۽ انصاف: هي آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته اسلام هڪ اهڙو مذهب آهي جيڪو هر دور ۽ هر حالت ۾ انصاف ۽ حڪمت سان حڪم ڏئي ٿو. اهو ئي سبب آهي جو اسلام هميشه لاءِ قائم ۽ دائم رهندو.