Sure Enfâl — Ayet 75

Kelime Anlamları:

• Muhacir: Din uğruna yurdunu terk edip Medine'ye göç edenler.
• Ensar: Muhacirleri bağrına basan Medineli Müslümanlar.
• Ulü'l-erhâm: Kan bağı olan yakın akrabalar.
• Evlâ: Daha öncelikli, daha yakın.

Tefsir:

Bu mübarek ayet, İslam toplumunun inşasında önemli bir dönüm noktasına işaret etmektedir. Yüce Rabbimiz, önceki ayetlerde iman edip hicret eden ve mallarıyla canlarıyla Allah yolunda cihad eden muhacirler ile onları yurtlarında ağırlayıp koruyan ensarın faziletini zikretmişti. İşte bu ayet-i kerimede ise, bu ilk kafileden sonra iman edip hicret eden ve sizinle birlikte cihad eden müminlerin de aynı fazilete ortak oldukları müjdelenmektedir. "Onlar sizdendir" ifadesi, bu kardeşliğin ve dayanışmanın ne kadar güçlü olduğunu gösterir; onlar da sizin gibi aynı haklara sahiptir, aynı sorumlulukları taşırlar.

Bu ayetin en önemli hükmü ise miras konusundaki düzenlemedir. İslam'ın ilk dönemlerinde, hicret edenlerle ensar arasında kurulan kardeşlik bağı nedeniyle, miras hakkı öncelikli olarak bu kardeşlere veriliyordu. Ancak bu ayetle birlikte bu uygulama neshedilmiş (kaldırılmış) ve miras hakkı, Allah'ın kitabında belirlenen şekliyle asıl olarak kan bağı olan yakın akrabalara verilmiştir. Bu, toplumsal düzenin oturması ve aile bağlarının güçlendirilmesi açısından son derece hikmetli bir düzenlemedir. Akrabalık bağları, İslam'da her zaman önemli bir yer tutmuş ve Müslümanların birbirine kenetlenmesinde temel bir unsur olmuştur.

Ayetin sonunda "Şüphesiz Allah her şeyi hakkıyla bilendir" buyrulmaktadır. Bu ifade, Allah'ın kullarının maslahatını (yararını) en iyi bilen olduğunu ve bu hükümleri koyarken bizim için en hayırlı olanı seçtiğini vurgular. O, kimin gerçekten iman ettiğini, kimin samimi olduğunu, kimin akrabalık bağlarına riayet ettiğini en iyi bilendir. Bu bilgi, O'nun koyduğu hükümlerin ne kadar isabetli ve adil olduğunun da bir göstergesidir.

Bu ayet, bizlere İslam kardeşliğinin ne kadar geniş kapsamlı olduğunu öğretir. İman edip hicret eden ve Allah yolunda cihad eden herkes, bu büyük kardeşlik ailesinin bir parçasıdır. Aynı zamanda, aile ve akrabalık bağlarının korunmasının ve gözetilmesinin önemini hatırlatır. Rabbimiz, miras hukuku gibi hassas bir konuda bile adaleti ve hikmeti gözetmiş, akrabalık bağlarını güçlendirmiştir. Bu da İslam'ın toplumsal hayata verdiği önemin ve insanlar arası ilişkileri ne kadar ince bir dengeyle düzenlediğinin açık bir delilidir. Bizler de bu ilahi düzene teslim olmalı, Allah'ın hükümlerine gönülden bağlanmalı ve akrabalık bağlarımızı her zaman canlı tutmalıyız.