سوره توبه — آیه 15

معانی کلمات:

• غیظ: خشم شدید، جوش خشم و اندوهی که دل را پر میکند.
• یتوب الله: خداوند توبه کسی را میپذیرد و او را مشمول رحمت خود قرار میدهد.
• علیم: بسیار دانا، کسی که از همه چیز آگاه است.
• حکیم: دارای حکمت و تدبیر درست در آفرینش و فرمانهای خود.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در ادامهی فرمان جهاد به مؤمنان، وعدههای پرارزشی به آنان میدهد. او میفرماید که اگر با دشمنان بجنگید، خداوند آنان را به دست شما عذاب میکند و خوار و ذلیل میسازد و شما را بر آنان پیروز میگرداند. این پیروزی، سینههای شما را شفا میبخشد و آن غم و اندوهی که از دسیسهها و آزارهای مشرکان در دلهایتان رخنه کرده بود، از بین میبرد و خشم و ناراحتی قلبتان را فرو مینشاند.

سپس میفرماید: «و خداوند توبهی هر کس را که بخواهد میپذیرد»؛ یعنی اگر برخی از همین مشرکان و دشمنان، از شرک و کفر خود پشیمان شوند و به سوی اسلام برگردند، خداوند با فضل و رحمت خود، توبهشان را میپذیرد و آنان را میبخشد؛ چنانکه در فتح مکه، عدهای از سران شرک مانند ابوسفیان، مسلمان شدند و مشمول این رحمت الهی قرار گرفتند.

در پایان، خداوند خود را با دو صفت «علیم» و «حکیم» معرفی میکند: او به همه چیز داناست، از جمله به صداقت توبهی توبهکاران و نیات درونی آنان، و در تمام کارهایش حکیم است؛ هیچ کاری را بیهوده و بدون هدف انجام نمیدهد و تدبیر و تشریع او بر اساس حکمت کامل است.

فواید و پیامهای آیه:

• پیروزی مؤمنان بر دشمنان، نه تنها یک غلبهی نظامی است، بلکه آرامش و شفای قلبی برای آنان به ارمغان میآورد و غم و خشم ناشی از ظلم دشمنان را از دلهایشان میزداید.
• اسلام دین رحمت و گذشت است؛ حتی دشمنان سرسخت نیز اگر توبه کنند و به حق برگردند، درهای رحمت الهی به رویشان باز است و هیچ کس از رحمت خدا ناامید نیست.
• خداوند به نیات و اعمال بندگان آگاه است و توبهی واقعی را از توبهی ظاهری میشناسد؛ پس باید در توبه صادق باشیم.
• همهی کارهای خداوند بر اساس حکمت است؛ حتی فرمان جهاد و سختیهای آن، در نهایت به خیر و صلاح بندگان میانجامد و هیچ چیزی در آفرینش و فرمان او بیهوده نیست.