یونس سۈرىسى — ئايەت 18

1) ئايەتتىكى چۈشەندۈرۈشكە موھتاج سۆزلەر:

• يَعْبُدُونَ: ئىبادەت قىلىدۇلار، چوقۇنىدۇلار.
• مِن دُونِ اللَّهِ: ئاللاھنى قويۇپ، ئاللاھتىن باشقا.
• مَا لَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنفَعُهُمْ: ئۇلارغا زىيان يەتكۈزەلمەيدىغان ۋە پايدا بېرەلمەيدىغان نەرسىلەرنى.
• شُفَعَاؤُنَا: بىزنىڭ شاپائەتچىلىرىمىز، ئارىچىلىرىمىز.
• أَتُنَبِّئُونَ اللَّهَ: ئاللاھقا خەۋەر بېرەمسىلەر؟ ئاللاھقا ئۇقتۇرامسىلەر؟
• سُبْحَانَهُ وَتَعَالَىٰ: ئاللاھ پاكتۇر ۋە ئۇلۇغدۇر، ئاللاھ ئۇلارنىڭ شېرىك كەلتۈرگەنلىكىدىن پاك ۋە ئالىيدۇر.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

بۇ ئايەتتە ئاللاھ تەئالا مۇشرىكلارنىڭ قىلمىشىنى ۋە ئۇلارنىڭ بۇزۇق ئېتىقادىنى بايان قىلىپ، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا ئۇلارغا جاۋاب بېرىشنى بۇيرۇيدۇ.

ئاللاھ تەئالا خەۋەر بېرىدۇكى، مۇشرىكلار ئاللاھنى قويۇپ شۇنداق نەرسىلەرگە ئىبادەت قىلىدۇكى، ئۇلار ئىبادەت قىلغۇچىلارغا ھېچقانداق زىيان يەتكۈزەلمەيدۇ ۋە ھېچقانداق پايدا بېرەلمەيدۇ. بۇ نەرسىلەر پەقەت تاشتىن ياكى ياغاچتىن ياسالغان بۇتلار بولۇپ، ئۇلارنىڭ ئۆزىگە زىيان-پايدا يەتكۈزۈشكە قۇدرىتى يوق، باشقىلارغا قانداقمۇ زىيان ياكى پايدا يەتكۈزەلىسۇن؟ ئۇلار ھېچنەرسىنى ئاڭلىمايدۇ، كۆرمەيدۇ، جاۋاب بېرەلمەيدۇ.

ئاندىن ئاللاھ تەئالا ئۇلارنىڭ ئۆزلىرىنى ئاقلاش ئۈچۈن ئوتتۇرىغا قويغان باھانىسىنى بايان قىلىدۇ: ئۇلار: «بىز بۇ بۇتلارغا پەقەت ئۇلار ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا بىزگە شاپائەت قىلىشى ئۈچۈن ئىبادەت قىلىمىز» دەيدۇ. يەنى ئۇلار بۇ بۇتلارنى ئاللاھ بىلەن ئۆزلىرىنىڭ ئارىسىدىكى ۋاسىتىچى ۋە شاپائەتچى دەپ ئېتىقاد قىلىدۇ.

شۇنىڭ بىلەن ئاللاھ تەئالا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا بۇيرۇيدۇكى، ئۇلارغا ئېيتىڭ: «سىلەر ئاللاھقا ئۇنىڭ بىلمەيدىغان بىر نەرسىنى خەۋەر قىلامسىلەر؟» يەنى سىلەر ئاللاھنىڭ ئاسمانلاردا ۋە زېمىندا شېرىكى بار ياكى ئۇنىڭ دەرگاھىدا رۇخسەتسىز شاپائەت قىلىدىغان شاپائەتچىلەر بار دەپ ئېيتىسىلەرمۇ؟ ھالبۇكى ئاللاھ تەئالا ئاسمانلاردا ۋە زېمىندا ئۆزىگە ھېچقانداق شېرىكنىڭ يوقلۇقىنى بىلىدۇ. ئەگەر ئاسمانلاردا ۋە زېمىندا ھەقىقەتەن شاپائەت قىلىدىغان بىرەر شاپائەتچى بولسا ئىدى، ئاللاھ ئۇنى سىلەردىن بەكرەك بىلەتتى. بۇ ئايەتتە مۇشرىكلارنىڭ سۆزىنىڭ ئاساسسىزلىقىنى ۋە ئۇلارنىڭ ئۆزلىرىنى ئالدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.

ئاخىرىدا ئاللاھ تەئالا ئۆزىنى پاكلاپ ۋە ئۇلۇغلاپ: «ئاللاھ ئۇلارنىڭ شېرىك كەلتۈرگەنلىكىدىن پاك ۋە ئالىيدۇر» دەيدۇ. يەنى ئاللاھ تەئالا مۇشرىكلارنىڭ ئۇنىڭغا شېرىك كەلتۈرۈشىدىن، ئۇنىڭغا باشقىلارنى شاپائەتچى قىلىشىدىن ۋە ئۇنىڭغا ناھەق سۈپەتلەرنى بېرىشىدىن مۇنەززەھتۇر، پاكتۇر.

بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئىبادەت پەقەت ئاللاھ تەئالاغىلا خاستۇر. ئاللاھتىن باشقا ھېچكىمگە ئىبادەت قىلىش توغرا ئەمەس، چۈنكى ئاللاھتىن باشقا ھېچكىم زىيان يەتكۈزۈشكە ۋە پايدا بېرىشكە قادىر ئەمەس. شاپائەت مەسىلىسىدىمۇ ھەقىقەت شۇكى، ھېچكىم ئاللاھنىڭ رۇخسىتىسىز شاپائەت قىلالمايدۇ. شۇڭا بىز پەقەت ئاللاھقىلا ئىبادەت قىلىشىمىز، ئۇنىڭغا ھېچنەرسىنى شېرىك قىلماسلىقىمىز ۋە ئۇنىڭ رەھمىتىگە ئېرىشىش ئۈچۈن ئۇنىڭ بۇيرۇقلىرىغا ئەمەل قىلىشىمىز كېرەك. ئاللاھ تەئالا بىزنى ھەقىقىي تەۋھىد ئېتىقادىغا ئېرىشتۈرسۇن ۋە شېرىكتىن ساقلىسۇن.