Humaza surasi — Oyat 1

Kalimalarning ma'nolari:

• Vayl – halokat, azob va shiddatli uqubat.
• Humaza – odamlarni yuzlariga qarab ayblovchi, haqorat qiluvchi, ularni kamsituvchi.
• Lumaza – odamlarni g‘iybat qiluvchi, ularni ortidan yomonlovchi, tuhmat qiluvchi.

Tafsir:

Ushbu oyatda Alloh taolo og‘ir azob va halokatni va’da qilmoqdaki, bu azob har bir humaza va lumazaga — ya’ni odamlarni til bilan ham, ish-harakat bilan ham haqorat qiluvchi, ularni kamsituvchi, g‘iybat qiluvchi va ustidan kuluvchi kimsalarga tegishlidir. Humaza deganda, odamlarni yuziga qarab, qo‘l-ko‘z, imo-ishora orqali masxara qiluvchi tushuniladi. Lumaza esa, odamlarni ortidan g‘iybat qilib, ularning ayblarini gapirib, til bilan yomonlovchi kishidir. Bu ikki xislat — biri amalda, ikkinchisi tilda bo‘lgan yomon odatlardir. Alloh taolo bunday kimsalarga halokat va shiddatli azob bo‘lishini ta’kidlamoqda. Bu oyat musulmonlarga ogohlantirishdirki, ular hech qachon birodarlarini masxara qilmasinlar, ularni kamsitmasinlar va g‘iybat qilishdan saqlansinlar.

Foydalar:

• Bu oyat musulmonlarga insonlarni hurmat qilishni, ularning sha’nini himoya qilishni o‘rgatadi. Islom dini g‘iybat, tuhmat va masxara kabi illatlarni qattiq qoralaydi, chunki bu illatlar jamiyatda nifoq va adovatni keltirib chiqaradi.
• Alloh taolo bunday yomon xulqlardan saqlanishni buyurib, bandalarini pokiza axloq va go‘zal muomalaga chorlaydi. Bu esa musulmonlar orasida o‘zaro mehr-muhabbat va hamjihatlikni mustahkamlaydi.
• Oyatda keltirilgan ogohlantirish insonni o‘z tilini va amallarini nazorat qilishga undaydi, chunki qiyomat kuni har bir so‘z va harakat uchun hisob beriladi. Shu sababli mo‘min kishi faqat yaxshi so‘zlarni aytadi va faqat yaxshi amallarni qiladi.