Худ сүрөсү — Аят 13

1. Аяттагы түшүндүрүүгө муктаж сөздөр:

• أَمْ (ам): «Же болбосо», «балким» деген маанидеги байламта.
• افْتَرَاهُ (ифтарааху): «Аны өзү ойлоп тапты», «жасалма токуду» дегенди билдирет. Бул жерде Мухаммад пайгамбар (ага Аллахтын тынчтыгы жана саламаттыгы болсун) Куранды өзүнөн чыгарды деп айыптоо сөзү.
• مُفْتَرَيَاتٍ (муфтараяатин): «Жасалма токулгандар», «ойдон чыгарылгандар».
• وَادْعُوا (вадъуу): «Чакырыңар», «жардамга үндөңөр».
• مَنِ اسْتَطَعْتُم (манистатаътум): «Колуңардан келгендердин баарын», «күчүңөр жеткендердин баарын».
• مِن دُونِ اللَّهِ (мин дууниллаах): «Аллахтан башка» — буттар, каахиндер, жардамчылар жана башкалар.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Мушриктер Куран жөнүндө: «Мухаммад аны өзү ойлоп тапты, ал Аллахтан келген вахий эмес» — деп айтышты. Аллах Таала пайгамбарына (ага Аллахтын тынчтыгы жана саламаттыгы болсун) аларга мындай деп жооп берүүнү буюрат: «Эгер силердин айтканыңар чын болсо, анда силер да ушул Куранга окшогон он сүрө ойлоп таап көргүлөчү. Алар Куранга окшош болсун деп аракет кылбай эле, өзүңөр токуган, жалган деп эсептеген нерселерден болсун. Жардамга Аллахтан башка күчүңөр жеткендердин баарын — буттарыңарды, каахиндериңерди, акындарыңарды, досторуңарды чакыргыла. Эгер силер Куранды адам токуган деген сөзүңөрдө чынчыл болсоңор, аны кылгыла».

Бул аят — Курандын кереметтүүлүгүн жана ага окшош нерсе алып келүү адам баласынын колунан келбей турганын далилдеген чоң сыноо (тахадди). Мушриктер Куранды «жасалма» деп айыпташты, бирок Аллах аларга: «Андай болсо, өзүңөр да жасалма болсо да, он сүрө алып келгилечи» — деп жооп берди. Бул жердеги даанышмандык — алар Курандын он сүрөсүнө окшош нерсе алып келе алышпайт, анткени Куран адам сөзү эмес, Аллахтын сөзү. Ал эми Аллахтан башка чакырган нерселери аларга эч кандай жардам бере албайт. Бул аятта Курандын илимий, адабий жана маанилик жактан адам баласынын күчүнөн жогору экендиги ачык көрсөтүлгөн.

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана Исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Курандын кереметтүүлүгү: Бул аят Курандын адам баласынын күчү жетпеген керемет экенин көрсөтөт. Ага окшош нерсе алып келүү мүмкүн эмес. Бул — Курандын Аллахтан келгендигинин эң чоң далилдеринин бири.
• Илимдин жана акылдын чакырыгы: Аллах адамдарды ой жүгүртүүгө, изденүүгө жана чындыкты табууга чакырат. Куран — акыл ээлери үчүн эң чоң булак.
• Жалган айыптоолорго жооп: Пайгамбарга (ага Аллахтын тынчтыгы жана саламаттыгы болсун) каршы айтылган жалган сөздөргө Аллах Өзү жооп берип, аны коргойт. Бул — ыймандуу адамдарга сооротуу жана бекемдик берет.
• Аллахтан башкага таянуунун пайдасыздыгы: Мушриктер буттарына, каахиндерине ишенишкен, бирок алар эч кандай жардам бере албайт. Бул — Аллахка гана таянуу керектигин үйрөтөт.
• Чындыкка чакыруу: Аят адамдарды чынчыл болууга, жалган айыптоолордон алыс болууга чакырат. Эгер алар өз сөздөрүндө чынчыл болушса, анда далил келтиришсин. Бул — Исламдын илимге жана далилге негизделгендин көрсөткүчү.

Бул аят аркылуу биз Курандын улуулугун, Аллахтын кудуретин жана Исламдын чындыкка негизделгендигин түшүнөбүз. Куран — жүрөктөрдү тынчтандырган, акылды жарык кылган, адамзатты туура жолго баштаган кереметтүү китеп.