سوره هود — آیه 88

## معانی واژگان

• بَیِّنَة: دلیل روشن و برهان آشکار، بصیرت و یقین قلبی.
• رِزْقًا حَسَنًا: روزی حلال و پاکیزه، روزی نیکو و پسندیده.
• أُخَالِفَکُمْ: با شما مخالفت کنم، یعنی در آنچه شما را از آن بازمیدارم خودم مرتکب آن شوم.
• إِصْلَاح: اصلاح کردن، به سامان آوردن امور.
• تَوْفِیق: توفیق، فراهم شدن اسباب خیر و موفقیت.
• أُنِیب: بازمیگردم، روی میآورم (با توبه و انابه به سوی خدا).

## تفسیر آیه

شعیب علیهالسلام در ادامه گفتوگوی خود با قومش، با لحنی سرشار از مهربانی و دلسوزی فرمود: ای قوم من! به من خبر دهید، اگر من بر دلیل و برهانی روشن از جانب پروردگارم باشم — یعنی به من بصیرت و یقینی عطا شده که راه حق را بهوضوح میبینم — و او از جانب خودش روزی پاکیزه و حلالی به من بخشیده باشد، آیا باز هم سزاوار است که با شما در باطل همراهی کنم و از راه حق منحرف شوم؟ آیا با این نعمتهای الهی، شایسته است که حلال را با حرام بیامیزیم؟

سپس شعیب به یکی از زیباترین ویژگیهای اخلاقی خود اشاره کرد و فرمود: من هرگز نمیخواهم شما را از چیزی بازدارم و خودم مرتکب آن شوم. من در آنچه شما را نهی میکنم، با شما مخالفت نمیکنم و خودم از آن پرهیز میکنم. این نشانه صداقت و راستی یک دعوتگر است که پیش از دیگران، خود به گفتارش عمل میکند.

آنگاه هدف نهایی خود را چنین بیان کرد: من در تمام آنچه شما را به آن دعوت میکنم یا از آن بازمیدارم، جز اصلاح شما و جامعهتان را نمیخواهم؛ و این اصلاح را تا آنجا که توانایی دارم انجام میدهم. اما میدانم که توفیق من در این راه، تنها به دست خداست؛ نه به قدرت و تلاش من. من بر او توکل کردهام و در همه امورم به سوی او بازمیگردم و از او یاری میجویم.

## فواید و پیامهای آیه

1. صداقت دعوتگران: یک دعوتگر راستین، پیش از آنکه دیگران را به کاری فرمان دهد یا از کاری بازدارد، خود به آن عمل میکند و از آن پرهیز میکند. این بزرگترین عامل اعتماد مردم به دعوت اوست.
2. اخلاص در دعوت: هدف یک مبلغ حقیقی، تنها اصلاح جامعه است، نه رسیدن به قدرت، ثروت یا مقام. اصلاحطلبی باید خالصانه و برای رضای خدا باشد.
3. توکل بر خدا: انسان هر چقدر هم تلاش کند و توانمند باشد، توفیق نهایی از آنِ خداست. پس باید در کنار تلاش، بر خدا توکل کرد و از او یاری خواست.
4. انابه به سوی خدا: بازگشت مداوم به خدا و طلب بخشش و هدایت از او، رمز موفقیت در همه امور زندگی است. هر که به خدا پناه برد، خداوند او را یاری میکند.
5. نعمتشناسی: کسی که خداوند به او روزی حلال و پاکیزه و علم و بصیرت داده، باید شکرگزار باشد و از این نعمتها در راه اصلاح خود و دیگران استفاده کند، نه در راه فساد و گناه.