سوره یوسف — آیه 42

معانی کلمات:

• ظَنَّ: در اینجا به معنای یقین و اطمینان است.
• نَاجٍ: رهایی‌یافته و نجات‌یافته.
• اذْکُرْنِی: مرا یاد کن و از من سخن بگو.
• رَبِّکَ: آقا و سرور تو (منظور پادشاه مصر است).
• فَأَنْسَاهُ: پس فراموش کرد او را (شیطان باعث فراموشی شد).
• بِضْعِ سِنِینَ: چند سال؛ عددی بین سه تا نه سال.

تفسیر آیه:

یوسف علیه‌السلام در زندان، همراه دو جوان دیگر بود که یکی از آنان ساقی پادشاه بود و دیگری آشپز او. یوسف خواب آن دو را تعبیر کرد و به ساقی گفت که از زندان نجات خواهد یافت و به خدمت پادشاه بازخواهد گشت. پس به او فرمود: «نزد آقا و سرور خود (پادشاه) از من یاد کن و به او بگو که من بی‌گناه در زندان هستم و سال‌هاست که به ناحق حبس شده‌ام.» اما شیطان این یادآوری را از خاطر ساقی برد و او پس از رهایی، یوسف را فراموش کرد و هیچ‌گاه نزد پادشاه از او سخنی نگفت. در نتیجه، یوسف علیه‌السلام چند سال دیگر (به قول مشهور هفت سال) در زندان ماند.

این فراموشی و تأخیر در نجات، بخشی از سنت الهی و آزمون صبر برای یوسف بود تا او را برای مسئولیتی بزرگ‌تر آماده سازد. یوسف با وجود این تأخیر، نه ناامید شد و نه از توکل بر خدا دست کشید؛ بلکه با صبر و ایمان، منتظر فرج الهی ماند.

فواید و پیام‌های آیه:

1. توکل بر خدا و صبر در برابر تأخیر: گاهی خداوند اجابت دعا و رهایی از سختی را به تأخیر می‌اندازد تا بنده‌اش را آزمایش کند و درجه‌اش را بالا برد. مؤمن نباید با تأخیر در فرج، ناامید شود؛ بلکه باید صبر پیشه کند و بر خدا توکل نماید.
2. وسوسه‌های شیطان: شیطان همواره در کمین است تا خیر و نیکی را از یاد انسان‌ها ببرد و میان بندگان و یکدیگر فاصله بیندازد. مؤمن باید با ذکر خدا و توجه به او، خود را از این وسوسه‌ها در امان نگه دارد.
3. اخلاص در کمک به دیگران: یوسف علیه‌السلام با وجود آنکه خود در سختی بود، به فکر دیگران بود و خواست تا از طریق ساقی، بی‌گناهی خود را ثابت کند. این نشان می‌دهد که مؤمن حتی در سختی‌ها نیز باید به فکر همنوعان خود باشد و برای رفع ظلم از خود و دیگران تلاش کند.
4. حکمت الهی در تأخیر: آنچه برای بنده خیر است، همیشه همان چیزی نیست که او می‌خواهد. تأخیر در نجات یوسف، مقدمه‌ای برای رسیدن او به مقام عزیزی مصر و تحقق اراده بزرگ الهی بود. پس مؤمن باید به قضای الهی راضی باشد و بداند که خداوند بهترین تدبیر را برای بندگانش دارد.