Yusuf surasi — Oyat 72

Kalimalarning ma'nolari:

• Nafqidu – yo‘qotdik, topolmayapmiz.
• Suvoa' – podshohning o‘lchov idishi (qadah, kosa yoki o‘lchov asbobi).
• Himlu ba'ir – bir tuyaga yuklangan miqdordagi oziq-ovqat (bug‘doy va h.k.).
• Za'im – kafil, kafolat beruvchi, javobgar.

Tafsir:

Yusuf alayhissalomning buyrug‘i bilan uning idishini (o‘lchov kosasini) ukasi Binyaminni yukiga yashirib qo‘yishgan edi. Ular shahardan chiqib ketishgach, Yusuf alayhissalomning odamlari ularni ta'qib qilib yetib olishdi va baland ovozda: "Ey karvon ahli, biz podshohning o‘lchov idishini yo‘qotdik", deb nido qilishdi. Shu nido bilan ular Yusufning birodarlarini to‘xtatishdi.

So‘ngra jarchi va uning yonidagilar: "Kim uni topib keltirsa, unga bir tuyaga yuklangan miqdorda oziq-ovqat mukofot beriladi", deb e'lon qilishdi. Jarchining o‘zi esa: "Men bu mukofotning berilishiga kafilman", deb qo‘shimcha qildi. Bu bilan ular odamlarni idishni topishga rag‘batlantirishdi va birodarlarini tekshiruvga jalb qilish uchun zamin yaratishdi.

Bu e'lon Yusuf alayhissalomning rejasi bo‘lib, u ukasi Binyaminni o‘z huzurida saqlab qolishni istagan edi. Shu tariqa ularning yuklari tekshirilgach, idish Binyaminni yukidan chiqdi va u Yusufning huzurida qoldi.

Foydalar:

1. Aqlli reja va tadbir – Inson o‘z maqsadiga erishish uchun hikmatli va o‘ylangan yo‘llarni tanlashi kerak. Yusuf alayhissalom o‘z ukasini qutqarish uchun shunday nozik tadbir ishlatdiki, bu islomda joiz bo‘lgan vositalar bilan maqsadga erishishning go‘zal namunasidir.
2. Vada va kafolatning jiddiyligi – Islomda berilgan va'dani bajarish va kafil bo‘lgan ishda turish katta axloqiy fazilatdir. Jarchining "men kafilman" degan so‘zi musulmonlarning so‘zida turish va ishonchlilik xislatini uyg‘otadi.
3. Rag‘batlantirish usuli – Yaxshi ishlarga mukofot va'da qilish odamlarni yaxshilikka undaydi. Bu usul islomda tavsiya etilgan bo‘lib, odamlarni ezgu amallarga chorlashda qo‘llaniladi.
4. Qiyinchilikda sabr va hikmat – Yusuf alayhissalom birodarlarining qilmishlariga qaramay, ularga yaxshilik qilishda davom etdi va o‘z maqsadini hikmat bilan amalga oshirdi. Bu mo‘minlarga qiyin vaziyatlarda ham sabr-qanoat va aql bilan harakat qilishni o‘rgatadi.
5. Allohning rejasi g‘olib – Insonlar qanchalik hiyla-nayrang qilmasin, Allohning irodasi ustundir. Yusuf alayhissalomning birodarlari uni quduqqa tashlagan edilar, lekin Alloh uni aziz qildi va ularning o‘zlari uning oldida ehtiyojmand bo‘lib qoldilar. Bu mo‘minlarga Allohga tavakkal qilish va Uning hikmatiga ishonishni o‘rgatadi.