سوره یوسف — آیه 74

معانی کلمات:

• جزاؤه: سزای او، کیفر آن (سارق یا دزدیدن پیمانه).
• کاذبین: دروغگویان، کسانی که ادعای نادرست دارند.

تفسیر آیه:

هنگامی که برادران یوسف علیه‌السلام گفتند: «ما سارق نیستیم و پیمانه را برنداشته‌ایم»، مأموران و همراهان آن منادی که مأمور بازرسی و جستجو بودند، در پاسخ به آنان گفتند: «پس اگر در ادعای خود دروغگو باشید، سزای کسی که این پیمانه را دزدیده است، در آیین و قانون شما چیست؟» یعنی آنان خواستند بدانند که در شریعت و عرف برادران یوسف، مجازات دزد چه بوده است تا بر اساس همان حکم کنند. این پرسش در واقع زمینه‌ساز آن شد که برادران یوسف خودشان حکم را بیان کنند و بگویند: «کیفر او این است که برده شود و به بردگی گرفته شود» — همان‌گونه که در آیه بعد می‌آید. این گفتگو نشان‌دهنده آن است که آنان در برابر اتهام، نه تنها انکار کردند، بلکه آماده پذیرش هر حکمی بودند که خودشان عادلانه می‌دانستند.

فواید و پیام‌های آیه:

1. اهمیت عدالت و قانون‌مداری: این آیه نشان می‌دهد که در برخورد با خطا و جرم، باید به قانون و آیین مراجعه کرد و مجازات را بر اساس ضوابط شرعی و عرفی تعیین نمود، نه بر اساس هوای نفس یا خواسته شخصی.
2. صداقت و راستگویی: پرسش از جزای دروغگو، بیانگر آن است که صداقت در گفتار و رفتار، پایه اعتماد میان انسان‌هاست و دروغ عواقب سنگینی در پی دارد.
3. آزادی در انتخاب و پذیرش مسئولیت: برادران یوسف با بیان حکم خود، مسئولیت سخن خویش را پذیرفتند و این درس بزرگی است که انسان باید در برابر گفتار و اعمال خود پاسخگو باشد.
4. حکمت الهی در تدبیر امور: این گفتگو بخشی از نقشه الهی برای رسیدن یوسف علیه‌السلام به مقام عزیزی مصر بود؛ پس بدانیم که خداوند از هر پیشامدی برای خیر بندگانش استفاده می‌کند، حتی از اتهام‌ها و سختی‌ها.