یوسف سۈرىسى — ئايەت 76

1. قىسقىچە ئىزاھات:

• أَوْعِيَة: «ئىدىشلار، قاچىلار، يۈكلەر» دېگەن مەنىدە. بۇ يەردە ئۇلارنىڭ يۈك-تاقلىرى، يەنى ئاشلىق خالتىلىرى كۆزدە تۇتۇلىدۇ.
• اسْتَخْرَجَ: «چىقىرىۋالدى، ئىچىدىن ئېلىپ چىقتى» دېگەن مەنىدە.
• كِدْنَا: «بىز تەدبىر قىلدۇق، بىز ئەستايىدىل پىلانلىدۇق» دېگەن مەنىدە. بۇ يەردە يۇسۇف ئەلەيھىسسالامغا ئاللاھنىڭ ئىلھام قىلغان ھىيلە-تەدبىرى كۆزدە تۇتۇلىدۇ، بۇ ھەرگىزمۇ يامان نىيەتتىكى ئالدامچىلىق ئەمەس.
• دِينِ الْمَلِكِ: «پادىشاھنىڭ قانۇنى، پادىشاھنىڭ ھۆكۈمى» دېگەن مەنىدە. مىسىر پادىشاھىنىڭ قانۇنىدا ئوغرىلىق قىلغان كىشىنى قۇل قىلىپ ئېلىش يوق ئىدى.
• دَرَجَات: «دەرىجىلەر، مەرتىۋىلەر» دېگەن مەنىدە.

1. ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئۇلار يۈك-تاقلىرىنى تەكشۈرتۈش ئۈچۈن يۇسۇف ئەلەيھىسسالامنىڭ ئالدىغا قايتۇرۇپ كېلىندى. يۇسۇف ئەلەيھىسسالام ئۆزى تەكشۈرۈشكە كىرىشتى. ئۇ ئاۋۋال ئۆزىنىڭ ئاتا-ئانىسى بىر بولمىغان ئاكىلىرىنىڭ يۈكلىرىنى تەكشۈردى، ئاندىن ئەڭ ئاخىرىدا ئۆزىنىڭ بىر قارىنداش ئۇكىسى بىنيامىننىڭ يۈكىنى تەكشۈردى. بۇنداق قىلىشى ئۇنىڭ ئۆز ئۇكىسىنى ئۆز يېنىدا قالدۇرۇش تەدبىرىنىڭ ئاشكارىلىنىپ قالماسلىقى ئۈچۈن ئىدى. ئاخىرىدا ئۇكىسىنىڭ يۈكىدىن پادىشاھنىڭ قىممەتلىك قاچىسىنى ئېلىپ چىقتى. ئاشۇ قاچىنى ئۇكىسىنىڭ يۈكىگە سېلىپ قويۇش ۋە ئۇنى تېپىش ئارقىلىق ئۇكىسىنى ئۆز يېنىدا قالدۇرۇش — بۇ ئاللاھ تەرىپىدىن يۇسۇف ئەلەيھىسسالامغا ئىلھام قىلىنغان ۋە ئۇنىڭغا ئاسانلاشتۇرۇپ بېرىلگەن بىر تەدبىر ئىدى.

ئەگەر بۇ تەدبىر بولمىسا، يۇسۇف ئەلەيھىسسالام مىسىر پادىشاھىنىڭ قانۇنى بويىچە ئۆز ئۇكىسىنى ئۆز يېنىدا قالدۇرالمايتتى. چۈنكى مىسىر پادىشاھىنىڭ قانۇنىدا ئوغرىلىق قىلغان كىشىنى قۇل قىلىپ ئېلىش يوق ئىدى، ئۇلار ئوغرىنى ئۇرۇش ۋە جەرىمانە ئېلىش بىلەن جازالايتتى. ئەمما ئاللاھنىڭ ئىرادىسى ۋە تەدبىرى بىلەن يۇسۇف ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاكىلىرى ئۆزلىرىنىڭ قانۇنى بويىچە — يەنى ئوغرىلىق قىلغان كىشىنى قۇل قىلىپ ئېلىش ھۆكۈمى بويىچە — ھۆكۈم چىقىرىشىپ، بىنيامىننىڭ يۇسۇف ئەلەيھىسسالامنىڭ قولىدا قالدۇرۇلۇشىغا سەۋەب بولدى. بۇ ئاللاھنىڭ ئىرادىسى ۋە ھېكمىتى ئىچىدە ئەمەلگە ئاشتى.

ئاللاھ تائالا ئۆزى خالىغان بەندىلىرىنىڭ دەرىجىسىنى ئۆستۈرىدۇ، خۇددى يۇسۇف ئەلەيھىسسالامنىڭ دەرىجىسىنى ئۆستۈرگەندەك. ھەر قانداق ئىلىم ئىگىسىنىڭ ئۈستىدە ئۇنىڭدىن ئەڭ ئالىم بىر زات بار. ھەممە ئىلىم ئىگىلىرىنىڭ ئۈستىدە بولسا، ھەممە نەرسىنى بىلگۈچى ئاللاھ تائالا بار.

بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئاللاھ تائالا ئۆزى خالىغان بەندىلىرىنى قانداق قىلىپ قىيىنچىلىقلاردىن قۇتقۇزىدىغانلىقىنى، ئۇلارغا ئەقىل-پاراسەت ۋە تەدبىر بېرىدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. شۇنداقلا، ھەر قانداق ئىلىم ۋە ھېكمەتنىڭ ئۈستىدە ئاللاھنىڭ ئىلمى بارلىقىنى، ئۇنىڭ ھەممە ئىشلارنى بىلىپ تۇرىدىغانلىقىنى ئەسكەرتىدۇ. بىز مۇسۇلمان سۈپىتىدە ئاللاھقا تەۋەككۈل قىلىپ، ئۇنىڭ ھېكمىتىگە ۋە تەدبىرىگە ئىشىنىشىمىز، ھەر قانداق ئىشتا ئۇنىڭ ياردىمىنى سورىشىمىز كېرەك. ئاللاھ تائالا بىزنى ھەقىقىي ئىلىم ۋە ھېكمەت بىلەن سىرلاندۇرۇپ، دەرىجىمىزنى ئۆستۈرسۇن.