Yusuf surasi — Oyat 76

Kalimalarning ma'nolari:

• أوعيتهم — ularning (aka-ukalarining) idishlari, yuklari.
• وعاء أخيه — ukasi (Binyamin)ning idishi.
• استخرجها — uni (suv idishini, ya'ni podshohning o'lchov idishini) chiqarib oldi.
• كدنا — biz (yusufga) tadbir o'rgatdik, yo'l-yo'riq ko'rsatdik.
• دين الملك — podshohning hukmi, qonuni.
• نرفع درجات — biz (kimni xohlasak) darajalarini ko'taramiz.

Tafsir:

Yusuf alayhissalomning aka-ukalari Misrga qaytib kelishdi va ularning yuklari tekshirildi. Yusuf o'zi tekshiruvni boshladi. U avval boshqa aka-ukalarining idishlarini tekshirdi, birodari Binyaminning idishiga esa oxirida keldi. Bu bilan u o'z hiylasini yashirishni va aka-ukalarida shubha uyg'otmaslikni maqsad qilgan edi. So'ngra u Binyaminning idishidan podshohning o'lchov idishini chiqarib oldi.

Shu tariqa Biz Yusufga bu tadbirni o'rgatdik va uni amalga oshirishga muvaffaq qildik. Agar Yusuf Misr podshohining qonuni bilan ish ko'rganida edi, u ukasini o'zida ushlab qola olmas edi. Chunki Misr podshohining qonunida o'g'ri uchun jazo — urish va jarima to'lash edi, qul qilib olish emas edi. Lekin Yusufning aka-ukalari o'zlarining (Ya'qub alayhissalomning) shariatiga ko'ra hukm chiqardilar: "Kimning yukida idish topilsa, o'sha odam qul qilib olinadi". Shu tariqa Yusuf ukasini qonuniy ravishda o'z huzurida saqlab qoldi. Bularning barchasi Allohning irodasi va taqdiri bilan bo'ldi.

Alloh taolo o'z bandalaridan kimni xohlasa, dunyoda uning darajasini ko'taradi, ilm va amalda ulug' qiladi. Xuddi Yusufni ulug'lagani kabi. Hech bir bilimdon olim yo'qki, undan yuqoriroq ilm egasi bo'lmasin. Ilmning eng oliy chegarasi — Allohning ilmidir. U har narsani biluvchidir, Uning ilmiga hech kim yetisha olmaydi.

Foydalar:

1. Alloh taolo o'z bandalariga tadbir va hikmat o'rgatadi. Yusuf alayhissalomning hiylasi — bu halol yo'l bilan haqqa erishishning go'zal namunasidir. Musulmon kishi o'z haqqini olishda aqlli va tadbirkor bo'lishi kerak.
2. Har bir ishda Allohning irodasi va qadari hal qiluvchi omildir. Insonning rejalari faqat Alloh xohlagan taqdirdagina amalga oshadi.
3. Ilm — buyuk ne'matdir. Alloh ilm egalarining darajasini ko'taradi. Har bir olim o'zidan yuqoriroq ilm egasi borligini tan olishi va kamtarin bo'lishi kerak. Ilmning eng oliy darajasi — Allohning ilmidir.
4. Qiyinchilik va musibatlarda ham Allohning hikmati bor. Yusufning Misrda qul bo'lib sotilishi, keyinchalik uning ulug' mavqega erishishiga sabab bo'ldi. Musulmon kishi har bir holatda Allohga tavakkal qiladi va yaxshilikni kutadi.
5. Oilaviy rishtalar va birodarlik hurmati — islomning muhim qadriyatlaridandir. Yusuf o'z ukasini qonuniy yo'l bilan himoya qilishga harakat qildi, bu esa birodarlik rishtalariga bo'lgan e'tiborni ko'rsatadi.