سوره یوسف — آیه 76

معانی کلمات:

• أوعیتهم: ظرفها و بارهای آنان (کیسهها و ظرفهایی که آذوقه در آن بود).
• وعاء أخیه: ظرف و بار برادرش (بنیامین).
• استخرجها: آن (پیمانه شاه) را بیرون آورد.
• کدنا: تدبیر کردیم، آماده و مهیا ساختیم.
• دین الملک: حکم و قانون پادشاه مصر.
• نرفع درجات: بالا میبریم مراتب و مقامها را.

تفسیر آیه:

هنگامی که برادران یوسف به مصر بازگشتند و نزد او حاضر شدند، یوسف (علیهالسلام) خودش شروع به بازرسی بارهای آنان کرد. او نخست ظرفهای سایر برادران را جستوجو کرد و پیش از بازرسی بار بنیامین، بارهای آنان را بررسی نمود تا هیچ شبههای ایجاد نشود و نقشهای که چیده بود آشکار نگردد. سپس به سراغ بار برادرش رفت و پیمانه (جام شاه) را از آن بیرون آورد. این چنین ما برای یوسف تدبیر کردیم تا بتواند برادرش را نزد خود نگه دارد. او نمیتوانست بر اساس قانون پادشاه مصر برادرش را بگیرد، زیرا قانون مصر برای دزدی، جریمه و ضرب بود نه بردگی و اسارت. اما خداوند چنین مقرر کرد که برادران بر اساس شریعت خودشان (که مجازات دزدی را بردگی و اسارت میدانستند) داوری کنند تا یوسف بتواند برادرش را نزد خود نگاه دارد. این مشیت الهی بود که چنین راهی را فراهم کرد. خداوند درجات هر که را بخواهد بالا میبرد، همانگونه که مقام یوسف را رفعت بخشید. و بالاتر از هر صاحب دانشی، داناتری وجود دارد و دانش همه به علم بیپایان خداوند متعال منتهی میشود که به همه چیز آگاه است.

فواید و پیامهای آیه:

• خداوند برای بندگان مؤمن خود راههای نجات و گشایش را فراهم میکند، حتی در شرایطی که به ظاهر راهی وجود ندارد؛ همانگونه که برای یوسف (علیهالسلام) راهی گشود تا برادرش را نزد خود نگه دارد.
• تدبیر و برنامهریزی در زندگی، در چارچوب شرع و با توکل بر خدا، امری پسندیده و لازم است؛ یوسف با تدبیر الهی و اذن خداوند نقشهای چید که به هدف مشروعش رسید.
• علم و دانش بیپایان است و هیچ انسانی هرچند دانا، به نهایت علم نمیرسد؛ پس انسان باید همواره فروتن باشد و بداند که بالاتر از هر دانایی، داناتری است و در نهایت، علم همه به خداوند ختم میشود.
• خداوند مقام و درجه هر کس را که بخواهد بالا میبرد؛ پس شایسته است انسانها به جای حسد ورزیدن به مقام دیگران، به فضل الهی امید بندند و در مسیر بندگی و اطاعت گام بردارند.