سوره رعد — آیه 27

معانی کلمات:

• لَوْلَا: چرا، هلا (برای تحریض و طلب).
• آیَةٌ: نشانه و معجزهای (در اینجا معجزهای محسوس و مادی).
• أُنزِلَ عَلَیْهِ: بر او (پیامبر) نازل شود.
• یُضِلُّ: گمراه میکند (یعنی به سبب عدل خود، کسی را که شایستهی هدایت نیست، در گمراهی باقی میگذارد).
• أَنَابَ: بازگشت کرد (به سوی خدا با توبه و اخلاص).

تفسیر آیه:

کافران (مشرکان مکه) از روی عناد و لجاجت میگفتند: چرا بر محمد (صلی الله علیه وآله وسلم) معجزهای محسوس و مادی از سوی پروردگارش نازل نمیشود تا ما به صدق او یقین کنیم و ایمان بیاوریم؟ (آنان معجزات متعدد و روشنگر قرآن و دیگر نشانههای الهی را نادیده میگرفتند و تنها به دنبال بهانهای برای ایمان نیاوردن بودند).

خداوند به پیامبرش فرمان میدهد که به آنان پاسخ دهد: ای پیامبر! بگو: هدایت و گمراهی به دست خداست؛ او هر که را بخواهد (به سبب عناد و سوء اختیارش) گمراه میکند و هر که را به سوی خود بازگردد (و با توبه و اخلاص به درگاه او روی آورد) به دین حق هدایت مینماید. پس آوردن معجزات مادی به خواست و صلاحدید بندگان نیست؛ بلکه مشیت الهی بر این تعلق گرفته که هدایت، تنها نصیب کسانی شود که دلهایشان را برای پذیرش حق آماده کرده و به پروردگارشان انابه کنند. کافران با وجود دیدن معجزات فراوان، باز هم ایمان نمیآورند، زیرا گمراهی آنان ناشی از خواست خداوند بر اساس عدل اوست، نه کمبود دلایل و نشانهها.

فواید و پیامهای آیه:

1. هدایت و ضلالت، تنها به دست خداوند است و هیچکس نمیتواند بدون مشیت الهی، دیگری را هدایت یا گمراه کند. پس مؤمن باید تنها از خدا هدایت بخواهد و به او توکل کند.
2. شرط هدایت، انابه و بازگشت به سوی خداست؛ هر که با دلی پاک و نیتی صادقانه به درگاه خدا روی آورد، خداوند او را به راه راست رهنمون میشود. این مژدهای است برای همهی گناهکارانی که میخواهند مسیر زندگی خود را تغییر دهند.
3. معجزات مادی، دلیل ایمان نیستند؛ کافران با دیدن معجزات بیشمار، باز هم ایمان نیاوردند. پس ایمان، امری قلبی و مبتنی بر بصیرت و تسلیم در برابر حق است، نه صرفاً دیدن نشانههای ظاهری.
4. خداوند هرگز کسی را ظالمانه گمراه نمیکند؛ بلکه گمراهی نتیجهی عناد و لجاجت خود انسان است که خداوند به سبب عدل خود، او را در این حال وا میگذارد. پس هر کس راه ضلالت را برگزیند، خود مسئول عاقبت خویش است.
5. دعوت به توبه و امیدواری؛ این آیه درِ توبه را به روی همه باز میکند و میآموزد که هیچگاه برای بازگشت به خدا دیر نیست؛ فقط کافی است دل را به سوی او برگردانیم تا هدایت الهی شامل حالمان شود.