سوره نحل — آيت 51

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• لَا تَتَّخِذُوا: نه ٺاهيو، نه مقرر ڪريو.
• إِلَٰهَيْنِ اثْنَيْنِ: ٻه معبود، ٻه خدا. لفظ ”اثنين“ تَأڪيد لاءِ آهي، يعني ٻن معبودن جو تصور به نٿو ٿي سگهي.
• إِنَّمَا: صرف ۽ فقط.
• إِلَٰهٌ وَاحِدٌ: هڪ ئي معبود، جنهن جو ڪو ٻيو ثاني ۽ شريڪ ناهي.
• فَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ: پوءِ صرف مون کان ڊڄو، ۽ ڪنهن ٻئي کان نه ڊڄو. ”فَارْهَبُونِ“ ۾ ”رَهْبَة“ جو مطلب آهي دل ۾ خوف ۽ ڊپ رکڻ.

2) آيت جي تفسير:

الله تعاليٰ پنهنجي سڀني ٻانهن کي حڪم ڏنو آهي ته ٻه معبود ۽ ٻه خدا نه ٺاهيو، ڇو ته حقيقت ۾ معبود صرف هڪ ئي آهي، جنهن جو ڪو ٻيو ثاني ۽ ڪو شريڪ ناهي. ٻن معبودن جو تصور ئي الوهيت سان ٽڪراءُ ۾ آهي، ڇاڪاڻ ته الوهيت جي لازمي خاصيت ”وحدت“ آهي، يعني هڪ هجڻ. جڏهن هو ئي اڪيلو ۽ واحد معبود آهي، ته پوءِ خوف ۽ ڊپ به صرف انهيءَ کان هجڻ گهرجي، نه ڪنهن ٻئي مخلوق کان. يعني اهڙي هڪ الله کان ڊڄو جيڪو اڪيلو آهي، ڪنهن ٻئي کان نه ڊڄو.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• توحيد جي بنيادي تعليم: هي آيت اسلام جي بنيادي عقيدي يعني توحيد جي تمام مضبوط ۽ واضح تعليم ڏئي ٿي ته الله هڪ ئي آهي، ان جو ڪو ثاني ۽ ڪو شريڪ ناهي.
• دل جي آزادي: جڏهن انسان صرف هڪ الله تي ڀروسو ڪري ٿو ۽ صرف انهيءَ کان ڊڄي ٿو، ته هو مخلوق جي غلامي ۽ ٻين شين جي خوف کان آزاد ٿي وڃي ٿو.
• اسلام جي سادگي ۽ سهنجائي: اسلام ۾ عقيدو نهايت سادو ۽ سمجهڻ ۾ آسان آهي — هڪ الله، هڪ معبود، هڪ ئي کان خوف. اهڙي سولي ۽ فطري عقيدي ڏانهن ئي هر انسان جي دل راغب ٿئي ٿي.
• الله سان سچي محبت ۽ خوف: جڏهن ٻانهو صرف الله کان ڊڄي ٿو، ته اهو خوف کيس گناهن کان بچائي ٿو ۽ نيڪين ڏانهن راغب ڪري ٿو، ۽ ان سان گڏ الله جي رحمت جي اميد به قائم رهي ٿي.
• قرآن جي حقانيت: قرآن مجيد اهڙيءَ طرح سان انسان کي سڀ کان وڏي ۽ بنيادي سوال جو جواب ڏئي ٿو ته ”اسان جو معبود ڪير آهي؟“ ۽ ان جو جواب آهي: صرف هڪ الله، جنهن کان ئي ڊڄڻ گهرجي. هي ئي قرآن جي سچائي ۽ ان جي هدايت جي عظمت جو ثبوت آهي.