سوره اسراء — آیه 1

## تفسیر آیهٔ نخست سورهٔ اسراء

### معانی واژگان:

• سُبْحَانَ: تنزیه خداوند از هر عیب و نقص، و به معنای پاک و منزّه دانستن اوست.
• أَسْرَىٰ: سیر دادن در شب، یعنی شبانه حرکت دادن.
• بِعَبْدِهِ: بندهٔ خاص خداوند، حضرت محمد مصطفی صلیاللهعلیهوسلم.
• الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ: مسجد بزرگ پیرامون کعبه در مکهٔ مکرمه.
• الْمَسْجِدِ الْأَقْصَىٰ: مسجد بیتالمقدس در سرزمین شام (فلسطین) که به دلیل دوری مسافت از مسجد الحرام، «اقصی» (دورترین) نامیده شده است.
• بَارَكْنَا حَوْلَهُ: برکت دادن به اطراف آن سرزمین از نظر نعمتهای مادی و معنوی.

### تفسیر آیه:

خداوند متعال خود را با صفت تنزیه و پاکی از هر نقص و عیبی میستاید و قدرت بیکران خویش را بیان میکند؛ چرا که هیچ کسی جز او قادر بر چنین کاری نیست. او همان کسی است که بندهٔ برگزیدهاش، محمد مصطفی صلیاللهعلیهوسلم را در بخشی از شب، با جسم و روح، در حال بیداری (نه در خواب) از مسجد الحرام در مکه به مسجد الأقصی در بیتالمقدس سیر داد؛ در حالی که فاصلهٔ میان این دو مکان حدود یک ماه راه بود و این سیر در کوتاهترین زمان ممکن انجام گرفت.

سرزمین بیتالمقدس و اطراف آن، سرزمینی مبارک است؛ چرا که خداوند در آنجا نعمتهای فراوانی از قبیل میوهها، زراعتها، آبهای گوارا و زمینهای حاصلخیز قرار داده و از نظر معنوی نیز آنجا را محل زندگی و عبادت بسیاری از پیامبران بزرگوار قرار داده است. هدف از این سیر شبانه، نشان دادن آیات و نشانههای عظیم قدرت الهی به پیامبر صلیاللهعلیهوسلم بود؛ نشانههایی که در آسمانها، زمین، ملائکه، بهشت و دوزخ و دیدار با انبیای پیشین تجلی یافت.

در پایان آیه، خداوند خود را با دو صفت «سمیع» و «بصیر» معرفی میکند؛ یعنی او شنوای همهٔ صداها و بینای همهٔ دیدنیهاست و هیچ چیزی از علم و آگاهی او پنهان نمیماند. این بیان، هم مایهٔ آرامش برای مؤمنان است که خداوند گفتار و کردار آنان را میبیند و میشنود، و هم هشداری برای منکران و تکذیبکنندگان این واقعهٔ عظیم است که خداوند به اعمال آنان آگاه است و سزای آنان را خواهد داد.

### فواید و پیامهای آیه:

1. عظمت و قدرت بیپایان خداوند: این آیه نشان میدهد که خداوند قادر است بر هر کاری که بخواهد، حتی سیر دادن بندهاش را در یک شب از مکه تا بیتالمقدس و بازگشت، انجام دهد؛ پس هیچ کاری برای او دشوار نیست.
2. کرامت و مقام والای پیامبر صلیاللهعلیهوسلم: انتخاب پیامبر اسلام برای این سفر معنوی، نشاندهندهٔ مقام بلند و جایگاه ویژهٔ او نزد خداوند است و مایهٔ افتخار امت اوست.
3. اهمیت مسجد الأقصی و سرزمین بیتالمقدس: این آیه، مسجد الأقصی را به عنوان مسجدی مبارک معرفی میکند که خداوند اطراف آن را پر از برکت کرده است؛ بنابراین مسلمانان باید به این مکان مقدس اهمیت دهند و آن را گرامی بدارند.
4. علم و آگاهی کامل خداوند: خداوند شنوا و بیناست و هیچ عمل و گفتاری از او پنهان نمیماند؛ این امر مؤمنان را به تقوا و پرهیزکاری دعوت میکند و به آنان اطمینان میدهد که خداوند پاداش اعمال نیکشان را خواهد داد.
5. ایمان به غیب و معجزات الهی: این واقعهٔ شگفتانگیز، ایمان به قدرت خداوند و امکان وقوع امور خارقالعاده را تقویت میکند و به انسان میآموزد که نباید قدرت خداوند را با معیارهای مادی و محدود بشری سنجید.