سوره اسراء — آیه 83

معانی کلمات:

• أَعْرَضَ: روی گرداند و پشت کردن.
• نَأَى بِجَانِبِهِ: با تکبّر و خودبزرگ‌بینی دور شد.
• مَسَّهُ الشَّرُّ: به او سختی و بلا رسید.
• یَئُوسًا: بسیار ناامید و مأیوس از رحمت خدا.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به یکی از ویژگی‌های ناپسند انسان اشاره می‌کند تا او را به اصلاح خود ترغیب نماید. هنگامی که به انسان نعمتی می‌دهیم؛ مانند سلامتی، ثروت، فرزند و آسایش، او از شکرگزاری و اطاعت پروردگارش روی می‌گرداند و با گردنکشی و تکبّر از فرمان خدا دور می‌شود، گویی که هرگز به او نیازی ندارد و خود را بی‌نیاز از لطف الهی می‌پندارد. اما همین انسان وقتی دچار سختی و بلا می‌شود؛ مانند فقر، بیماری یا گرفتاری، به‌جای صبر و امیدواری به رحمت خدا، دچار یأس و ناامیدی شدید می‌گردد و از رحمت پروردگار مأیوس می‌شود. این دو حالت (سرکشی در نعمت و ناامیدی در بلا) نشان‌دهنده ضعف ایمان و عدم اعتماد انسان به خداوند است، مگر کسانی که خداوند آنان را حفظ کرده باشد و در هر دو حال، شکرگزار و صبور باشند.

فواید و پیام‌های آیه:

1. انسان باید در برابر نعمت‌های الهی شکرگزار باشد و نعمت‌ها را وسیله‌ای برای نزدیکی به خدا قرار دهد، نه مایه غرور و تکبّر.
2. در سختی‌ها و بلاها، امید به رحمت خداوند را هرگز از دست ندهد، زیرا یأس از رحمت خدا از گناهان بزرگ است.
3. مؤمن واقعی کسی است که در هر دو حالت (راحتی و سختی) بر ایمان خود استوار باشد و بداند که نعمت و بلا هر دو از جانب خداست و او حکیم و مهربان است.
4. این آیه به ما می‌آموزد که نعمت‌ها آزمایشی برای سنجش شکرگزاری ما هستند و سختی‌ها نیز وسیله‌ای برای پرورش صبر و توکل ما به خداوند متعال می‌باشند.