سوره کہف — آيت 72

1) ڪن لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• أَلَمْ أَقُلْ: ڇا مون نه چيو هو؟ (استفهام تقريري آهي، يعني ياد ڏيارڻ لاءِ سوال).
• لَن تَسْتَطِيعَ: تون هرگز نه ٿو سگهين، تون طاقت نه ٿو رکين.
• صَبْرًا: صبر ڪرڻ، يعني برداشت ڪرڻ ۽ ضبط ڪرڻ.

2) آيت جي تفسير:

حضرت خضر عليه السلام حضرت موسيٰ عليه السلام کي فرمايائون ته: ڇا مون توکي شروعات ۾ ئي نه چيو هو ته تون منهنجي سنگت ۾ صبر نه ٿو ڪري سگهين؟ يعني جڏهن حضرت موسيٰ عليه السلام خضر عليه السلام سان گڏ هلڻ جي اجازت گهري هئي، تڏهن ئي خضر عليه السلام ٻڌايو هو ته منهنجي همراهيءَ ۾ تون صبر نه ڪري سگهندين، ڇاڪاڻ ته تون اهڙا ڪم ڏسندين جيڪي ظاهري طور تي شريعت جي خلاف معلوم ٿيندا، ۽ تنهنجو علم انهن جي حقيقت تائين نه پهچندو، ان ڪري تون جلدي ئي اعتراض ڪرڻ لڳندين. هاڻي جڏهن اهو ئي ٿيو ۽ حضرت موسيٰ عليه السلام ٻيڙي ۾ سوراخ ڪرڻ تي اعتراض ڪيو، تڏهن خضر عليه السلام پنهنجي اڳئين ڳالهه ياد ڏياري ۽ فرمايائون ته ڇا مون نه چيو هو ته تون منهنجي سنگت ۾ صبر نه ڪري سگهندين؟ هي ياد ڏيارڻ ان ڳالهه جي تصديق هو ته خضر عليه السلام جي اڳئين ڳالهه بلڪل صحيح هئي، ۽ حضرت موسيٰ عليه السلام جو اعتراض ان ڳالهه جو ثبوت هو ته انسان جي طاقت ۽ صبر جي حد آهي.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• اسلام ۾ صبر جي اهميت: هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته صبر هڪ وڏي نعمت ۽ طاقت آهي، ۽ هر مسلمان کي صبر ۽ برداشت جو عادي ٿيڻ گهرجي، خاص طور تي اهڙن معاملن ۾ جن جي حقيقت اسان جي علم کان ٻاهر هجي.
• علم ۽ حڪمت جي عاجزي: حضرت موسيٰ عليه السلام جهڙو عظيم نبي به جڏهن خضر عليه السلام جي علم ۽ حڪمت کي مڪمل طور تي نه سمجهي سگهيو، تڏهن اسان کي خبر پوي ٿي ته الله جي علم جي اڳيان انسان جو علم تمام گهٽ آهي. ان ڪري اسان کي هميشه عاجزي اختيار ڪرڻ گهرجي ۽ اهڙن معاملن ۾ جلدبازي نه ڪرڻ گهرجي جن جي حقيقت اسان نه ٿا ڄاڻون.
• استاد ۽ مريد جي ادب جو سبق: هي واقعو اسان کي سيکاريندي آهي ته استاد ۽ مريد جي وچ ۾ ادب ۽ احترام هجڻ گهرجي، ۽ جڏهن استاد اڳ ۾ ئي ڪا ڳالهه ٻڌائي ڇڏي ته مريد کي ان تي صبر ڪرڻ گهرجي.
• قرآن جي حڪمت ۽ خوبصورتي: قرآن مجيد ۾ بيان ڪيل هي واقعو اسان کي ڏيکاري ٿو ته قرآن ڪيترو حڪمت ۽ نصيحت سان ڀريل آهي. اهڙا واقعا اسان جي دلين کي قرآن سان جوڙين ٿا ۽ اسان کي اسلام جي تعليمات سان محبت ڪرڻ جي ترغيب ڏين ٿا.
• الله جي تقدير تي راضي رهڻ: هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته الله جي تقدير ۾ ئي ڀلائي آهي، ۽ اسان کي اهڙن ڪمن تي جلدبازي نه ڪرڻ گهرجي جيڪي اسان جي عقل کان مٿي هجن، ڇاڪاڻ ته الله جو علم ۽ حڪمت اسان جي علم کان مٿانهين آهي.