سوره بقره — آیه 101

معانی کلمات:

• نَبَذَ: پشت سر انداختن، رها کردن، دور افکندن.
• وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ: پشت سرهایشان؛ کنایه از ترک کامل و بیتوجهی مطلق.
• فَرِیقٌ: گروهی، دستهای.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه از رفتار زشت گروهی از اهل کتاب (یهود) پرده برمیدارد. هنگامی که پیامبر اسلام، حضرت محمد مصطفی ﷺ، از جانب خداوند متعال با کتابی آسمانی یعنی قرآن کریم به سوی آنان فرستاده شد، در حالی که این رسول و کتابش، تورات و کتب آسمانی پیشین را که نزد آنان بود تصدیق میکرد و با نشانهها و بشارتهایی که در آن کتابها آمده بود، کاملاً هماهنگ و موافق بود، با این حال، گروهی از آنان که از علمای یهود بودند، کتاب خدا (تورات) را که در آن صفات و نشانههای پیامبر اسلام و حقانیت رسالت او آمده بود، پشت سر خود انداختند و به آن پشت کردند. یعنی به آنچه در تورات درباره ایمان به پیامبر اسلام و پیروی از او آمده بود، عمل نکردند و آن را رها کردند. رفتار آنان چنان بود که گویی هیچ دانشی از آن کتاب ندارند و هرگز از محتوای آن آگاه نبودهاند؛ در حالی که آن را به خوبی میخواندند و میدانستند، اما از روی عناد و لجاجت، حق را انکار کردند و آن را نادیده گرفتند. این آیه نشان میدهد که علم و دانش، بدون عمل و پیروی از حق، نه تنها سودی ندارد، بلکه موجب سرزنش و نکوهش نیز میشود.

فواید و پیامهای آیه:

• علم و آگاهی، زمانی ارزش دارد که با عمل همراه باشد؛ کسانی که حق را میدانند ولی به آن عمل نمیکنند، در نزد خداوند مورد نکوهش قرار میگیرند.
• نشانههای پیامبر اسلام ﷺ در کتب آسمانی پیشین به وضوح ذکر شده بود و اهل کتاب به خوبی آن را میشناختند، اما انکار و پشت کردن آنان، از روی عناد و دنیاپرستی بود، نه از روی نادانی.
• پشت کردن به کتاب خدا و دستورات آن، سرچشمه همه بدبختیها و گمراهیهاست؛ و سعادت انسان در گرو تمسک به کتاب خدا و عمل به آن است.
• قرآن کریم، تصدیقکننده کتب آسمانی پیشین و کاملکننده آنهاست؛ و ایمان واقعی، ایمان به تمام پیامبران و کتب آسمانی است، نه ایمان گزینشی و تبعیضآمیز.
• این آیه هشداری است به همه ما که مبادا علم و دانشی که داریم، حجاب ما از عمل شود و مانند این گروه، کتاب خدا را پشت سر بیندازیم و به آن بیاعتنا باشیم.