Аль-Бакара сүрәсе — Аять 170

Сүзләрнең мәгънәләре:

• أَلْفَيْنَا — таптык, очраттык.
• آبَاءَنَا — ата-бабаларыбыз.
• لَا يَعْقِلُونَ شَيْئًا — бернәрсәне дә аңламыйлар, акыл белән эш итмиләр.
• وَلَا يَهْتَدُونَ — туры юлга кермиләр, хакны тапмыйлар.

Аять тәфсире:

Бу аятьтә Аллаһы Тәгалә кәферләрнең хәлен сөйли. Аларга мөэминнәр килгәндә: "Аллаһы иңдергән Коръән һәм һидәят юлына иярегез",— дип әйткәндә, алар үҗәтлек белән: "Юк, без ата-бабаларыбызны нинди хәлдә тапсак, шуңа иярәбез",— диләр. Алар ата-бабаларының юлын һәрнәрсәдән өстен куялар, хак дингә колак салмыйлар.

Аллаһы Тәгалә аларның бу сүзләренә гаҗәпләнеп: "Әйә алар ата-бабаларына иярәләрме, хәтта алар бернәрсә дә аңламасалар һәм туры юлга кермәсәләр дә?"— дип сорый. Ягъни ата-бабалары акылсыз, надан, хакны танымаган кешеләр булсалар да, алар шуларга иярәләрме? Бу — аларның акылсызлыгын һәм хактан читләшүен күрсәтүче сорау.

Кәферләрнең бу гамәле — саф акылсызлык. Чөнки акыллы кеше хакны үзе эзләргә тиеш, ә ата-бабасының хатасын кабатларга түгел. Алар ата-бабаларын ялгыш юлда булсалар да сокланып иярәләр, ә Аллаһының рәсүлен кире кагалар.

Аятьтән алынган файдалар:

1. Таклид (иярү) хакта кисәтү: Кеше ата-бабасының дине һәм гореф-гадәтләренә акылсыз рәвештә иярмәскә тиеш. Чөнки хак — ата-бабадан килгән нәрсәдә түгел, ә Аллаһы иңдергән дәлилләрдә.
2. Акылны куллануның әһәмияте: Ислам кешене акыл белән эш итәргә, һәрнәрсәне уйлап кабул итәргә өнди. Ата-баба юлы хак булса — аңа иярү яхшы, ә ялгыш булса — аны ташлап, хакны эзләү кирәк.
3. Коръән — һәр чор өчен җитәкче: Аллаһы иңдергән Коръән һәр заманда да кешелек өчен иң дөрес юлны күрсәтүче чыганак. Ул — ата-баба гореф-гадәтләреннән өстенрәк.
4. Хакны кабул итүдә тәкәбберлек зарары: Кәферләрнең хакны кабул итмәүләре — горурлык һәм үҗәтлек аркасында. Мөселман кешесенә һәрвакыт хакны кабул итәргә әзер булу хас.
5. Дәлилсез иярү — һәлакәткә илтә: Кеше үзенең ышануларын акыл һәм дәлил белән нигезләргә тиеш. Юкка гына "безнең ата-бабалар шулай эшләгән" дип яшәү — Аллаһы каршында гаепле булуга сәбәп.