سوره بقره — آیه 170

معانی کلمات:

• أَلْفَیْنَا: یافتیم، دریافتیم.
• آبَاءَنَا: پدران و نیاکان ما.
• یَعْقِلُونَ: درک میکنند، میفهمند.
• یَهْتَدُونَ: راه حق را مییابند و به آن هدایت میشوند.

تفسیر آیه:

هنگامی که مؤمنان از روی خیرخواهی به مشرکان میگویند: «از آنچه خداوند نازل کرده است -یعنی قرآن و هدایت الهی- پیروی کنید»، آنان از روی عناد و لجاجت پاسخ میدهند: «نه، ما از آنچه پدران خود را بر آن یافتهایم پیروی میکنیم.» آنان به جای پذیرش وحی الهی، به تقلید کورکورانه از نیاکان خود چنگ میزنند و آیین و باورهای آنان را ملاک حق و باطل قرار میدهند.

خداوند در ادامه این ادعای باطل را با استفهام انکاری محکوم میکند و میفرماید: «آیا حتی اگر پدرانشان چیزی را درک نمیکردند و به راه راست هدایت نمیشدند، باز هم از آنان پیروی خواهند کرد؟» این پرسش، حماقت و بیپایگی این تقلید کور را آشکار میسازد؛ زیرا پیروی از کسی که خود در جهل و گمراهی است، نه تنها دلیل بر حقانیت نیست، بلکه نشانهی سفاهت و دوری از عقل سلیم است.

فواید و پیامهای آیه:

• تقلید کورکورانه از گذشتگان، بدون در نظر گرفتن حق و باطل، از بزرگترین موانع هدایت و سعادت انسان است.
• عقل و خرد، بزرگترین نعمت الهی است که باید در پذیرش دین و باورها به کار گرفته شود، نه اینکه کنار گذاشته شود.
• معیار حق، وحی الهی و عقل سلیم است، نه صرفاً رسم و راه و رسم نیاکان.
• انسان باید همواره در جستجوی حقیقت باشد و هرگز به صرف اینکه چیزی مرسوم است، آن را نپذیرد.
• این آیه به ما میآموزد که دین اسلام، دین تفکر و تعقل است و پیروی کورکورانه را نمیپذیرد.