સૂરા અલ-બકરા — આયત 272

શબ્દોના અર્થ:

• لَّيْسَ عَلَيْكَ هُدَاهُمْ: હે નબી! તેમને હિદાયત આપવાની જવાબદારી તમારા પર નથી.
• هُدَى: હિદાયત, સત્યમાર્ગ દર્શાવવો.
• ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ: અલ્લાહની રઝા (પ્રસન્નતા) ઇચ્છવી.
• يُوَفَّ إِلَيْكُمْ: તમને પૂરેપૂરો બદલો આપવામાં આવશે.
• لَا تُظْلَمُونَ: તમારા પર કોઈ અન્યાય નહીં થાય, કંઈ ઓછું નહીં આપવામાં આવે.

આયતની તફસીર:

હે નબી! લોકોને હક સ્વીકારવા અને તેને અનુસરવા માટે મજબૂર કરવાની જવાબદારી તમારા પર નથી. તમારું કાર્ય ફક્ત તેમને સત્યમાર્ગ દર્શાવવો અને સમજાવવો છે. હિદાયત આપવી અને દિલોને સત્ય તરફ વાળવું એ ફક્ત અલ્લાહના હાથમાં છે. તે જેને ઇચ્છે છે તેને સન્માર્ગ આપે છે.

આયતના શરૂઆતના ભાગમાં એક ખાસ સંદર્ભ છે: કેટલાક સહાબાઓ કાફિર સંબંધીઓને દાન આપવા માંગતા ન હતા. ત્યારે અલ્લાહે ફરમાવ્યું કે તેમને હિદાયત આપવી તમારી જવાબદારી નથી, તેથી તમે તેમને દાન આપવામાં અચકાવું નહીં. દાન આપવાથી કદાચ તેમની જરૂરિયાત પૂરી થાય અને તેમના દિલ ઇસ્લામ તરફ નરમ થાય.

પછી અલ્લાહ ફરમાવે છે: તમે જે પણ ભલાઈ અને ધન ખર્ચ કરો છો, તેનો ફાયદો તમને જ પાછો મળે છે, કારણ કે અલ્લાહ તો કોઈનો મોહતાજ નથી. મોમિનો દાન ફક્ત અલ્લાહની રઝા માટે જ કરે છે, બતાવવા માટે કે લોકોની તારીફ મેળવવા માટે નહીં. તમે જે પણ ખર્ચ કરો — ઓછું હો કે વધારે — અલ્લાહ તમને તેનો પૂરેપૂરો બદલો આપશે. તમારા અજરમાં થોડું પણ ઘટાડો કરવામાં નહીં આવે, કારણ કે અલ્લાહ કોઈના પર જરા પણ અન્યાય નથી કરતો.

એક બાબત ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે: આ આયત નફલી (સ્વેચ્છિક) દાન વિશે છે, જે મુસ્લિમોને અને ગેરમુસ્લિમોને પણ આપી શકાય છે. જ્યારે ફરજિયાત ઝકાત ફક્ત મુસ્લિમોને જ આપવામાં આવે છે, અને તે પણ આઠ નિર્ધારિત વર્ગોને.

આયતમાંથી શીખવા મળતા ફાયદા:

1. હિદાયત ફક્ત અલ્લાહના હાથમાં છે: આપણે કોઈને ઇસ્લામ તરફ વાળવાનું કામ અલ્લાહ પર છોડી દેવું જોઈએ. આપણું કામ ફક્ત સારી રીતે સમજાવવું અને સારું વર્તન બતાવવું છે.
2. દાન કરવાથી આપણને જ ફાયદો થાય છે: જ્યારે આપણે અલ્લાહના માર્ગમાં ખર્ચ કરીએ છીએ, ત્યારે તેનું ફળ આપણને જ મળે છે — દુનિયામાં શાંતિ, બરકત અને આખિરતમાં જન્નત.
3. દાનમાં ઇખલાસ (નિષ્ઠા) જરૂરી છે: દાન ફક્ત અલ્લાહની રઝા માટે હોવું જોઈએ, લોકોને બતાવવા માટે નહીં. જે દાન દેખાડા માટે થ