سوره بقرہ — آيت 45

1) لفظن جي معنيٰ:

• وَاسْتَعِينُوا: ۽ مدد گھرو، مدد طلب ڪريو.
• بِالصَّبْرِ: صبر سان، يعني نفس کي روڪڻ ۽ ضبط ڪرڻ سان.
• وَالصَّلَاةِ: ۽ نماز سان.
• وَإِنَّهَا: ۽ بيشڪ اها (يعني صبر ۽ نماز، يا صرف نماز).
• لَكَبِيرَةٌ: يقيناً ڳري ۽ ڏکي آهي.
• إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ: سواءِ انهن جي جيڪي عاجزي ڪرڻ وارا ۽ دل سان الله کان ڊڄڻ وارا آهن.

2) تفسير:

اي مؤمنو! پنهنجي زندگيءَ جي سڀني ڪمن ۾، دنياوي ۽ ديني معاملن ۾، مشڪلاتن ۽ تڪليفن مهل الله کان مدد طلب ڪرڻ لاءِ ٻن شين کي وسيلو بڻايو: هڪ صبر ۽ ٻيو نماز. صبر جو مطلب آهي پاڻ کي گناهن کان روڪڻ، تڪليفن تي ضبط ڪرڻ ۽ الله جي حڪمن تي ثابت قدم رهڻ. ۽ نماز اها عبادت آهي جيڪا بندي کي الله سان ڳنڍي ٿي، ان جي ذريعي الله مدد ڪري ٿو، حفاظت ڪري ٿو ۽ تڪليفون دور ڪري ٿو.

بيشڪ صبر ۽ نماز تي عمل ڪرڻ ۽ ان کي پوريءَ طرح نباهڻ انسان تي ڳري ۽ ڏکيو لڳندو آهي، سواءِ انهن جي جيڪي الله جي حضور ۾ عاجزي ڪرڻ وارا ۽ دل سان ان کان ڊڄڻ وارا آهن. اهڙن ماڻهن لاءِ نه صرف اها ڳري نه ٿي لڳي، بلڪه انهن جي دلين کي سڪون ۽ روح کي طاقت ملي ٿي.

3) فائدا ۽ سبق:

• الله تعاليٰ اسان کي سيکاريندو آهي ته هر مشڪل ۽ پريشانيءَ جو حل صبر ۽ نماز ۾ آهي. جيڪو شخص انهن ٻن شين کي پنهنجو هٿيار بڻائيندو آهي، اهو ڪڏهن به اڪيلو ۽ بيوس نه ٿيندو.
• نماز الله سان ڳالهائڻ ۽ ان کان مدد گھرڻ جو سڀ کان سٺو ذريعو آهي. اها اسان جي روح کي پاڪ ڪري ٿي ۽ دل کي سڪون ڏئي ٿي.
• صبر ۽ نماز تي عمل ڪرڻ مشڪل ضرور آهي، پر اهي انهن لاءِ آسان ٿي وڃن ٿا جيڪي دل سان الله کان ڊڄن ٿا ۽ ان جي اڳيان عاجزي اختيار ڪن ٿا. عاجزي ۽ خشوع ئي اها ڪنجي آهي جيڪا عبادتن کي آسان ۽ مٺو بڻائي ٿي.
• هيءَ آيت اسان کي ترغيب ڏئي ٿي ته اسان نماز کي پنهنجي زندگيءَ جو لازمي حصو بڻايون ۽ مشڪلاتن مهل صبر سان ڪم وٺون، ڇاڪاڻ ته انهن ٻنهي ۾ ئي دنيا ۽ آخرت جي ڪاميابي آهي.
• الله تعاليٰ جو اهو فرمان اسان کي ٻڌائي ٿو ته اسلام اهو دين آهي جيڪو انسان کي ڪڏهن به اڪيلو نه ٿو ڇڏي، بلڪه ان کي مضبوط سهارو ۽ بهترين ذريعا عطا ڪري ٿو ته جيئن هو زندگيءَ جي هر آزمائش تي غالب اچي سگهي.