سوره بقرہ — آيت 44

1) ڪلمات جي معنيٰ:

• الْبِرِّ: نيڪي، چڱائي، طاعت ۽ فرمانبرداري.
• تَنسَوْنَ: وساريو ٿا ڇڏيو، ترڪ ڪريو ٿا.
• تَتْلُونَ الْكِتَابَ: ڪتاب (توريت) پڙهو ٿا.
• تَعْقِلُونَ: عقل استعمال ڪريو ٿا، سمجهو ٿا.

2) تفسير:

اي بني اسرائيلو ۽ اي عالمو! اوهان ٻين ماڻهن کي نيڪي ۽ الله جي فرمانبرداري جو حڪم ڏيو ٿا، پر پنهنجي ذات کي وساريو ٿا ڇڏيو ۽ پاڻ ان تي عمل نٿا ڪريو. اوهان توريت پڙهو ٿا، جنهن ۾ محمد ﷺ جي صفت ۽ نشانيون موجود آهن ۽ الله جي دين جي پيروي ۽ رسولن جي تصديق جو حڪم لکيل آهي، پوءِ به اوهان ان تي غور نٿا ڪريو ۽ پنهنجي عقل کي صحيح طريقي سان استعمال نٿا ڪريو. اها ڪيتري بدترين ۽ قبيح ڳالهه آهي ته اوهان ٻين کي چڱائيءَ جو چؤ ۽ پاڻ ان کان پري رهو! ڇا اوهان ايترو به نٿا سمجهو ته جيڪا ڳالهه پاڻ لاءِ نٿا پسند ڪريو، اها ٻين لاءِ ڇو ٿا چئو؟ ۽ جيڪو ڪتاب اوهان پڙهو ٿا، ان ۾ جيڪو حڪم آهي، ان تي پاڻ عمل ڇو نٿا ڪريو؟ هيءَ آيت يهودين جي عالمن بابت نازل ٿي، جيڪي پنهنجي مسلمان مائٽن ۽ دوستن کي چوندي هئا ته محمد ﷺ جي دين تي قائم رهو، ڇاڪاڻ ته سندس دين حق آهي ۽ سندس ڳالهه سچي آهي، پر پاڻ ان تي عمل نٿي ڪيو ۽ نه ان تي ايمان آڻيندا هئا. اهڙيءَ طرح اوهان کي به اهو ئي سبق آهي ته ٻين کي نيڪيءَ جو حڪم ڏيڻ کان اڳ پاڻ ان تي عمل ڪريو، ڇاڪاڻ ته پنهنجي عمل سان نصيحت ڪرڻ زبان جي نصيحت کان وڌيڪ اثرائتو هوندو آهي.

3) فائدا ۽ سبق:

• عمل سان نصيحت: ٻين کي نيڪيءَ جو حڪم ڏيڻ کان اڳ پاڻ ان تي عمل ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته عمل ئي سچي دعوت آهي.
• پنهنجي ذات جي اصلاح: انسان کي پهريان پنهنجي نفس جي اصلاح ڪرڻ گهرجي، پوءِ ٻين ڏانهن ڌيان ڏيڻ گهرجي.
• علم تي عمل: جيڪو علم حاصل ڪيو وڃي، ان تي عمل ڪرڻ لازمي آهي، ورنه علم حجت بڻجي ويندو آهي.
• عقل جو استعمال: الله تعاليٰ انسان کي عقل ڏنو آهي ته هو حق ۽ باطل ۾ فرق ڪري ۽ حق جي پيروي ڪري.
• اسلام جي دعوت: اسلام هڪ اهڙو دين آهي جيڪو انسان کي پنهنجي ۽ ٻين جي ڀلائيءَ جو درس ڏئي ٿو، ۽ ان ۾ تضاد ۽ منافقت کان پرهيز ڪرڻ سيکاريندو آهي.
• قرآن جي هدايت: قرآن مجيد ۾ اهڙيون بيشمار هدايتون ۽ نصيحتون موجود آهن، جيڪي انسان کي دنيا ۽ آخرت جي ڪاميابيءَ ڏانهن رهنمائي ڪن ٿيون.