Baqara surasi — Oyat 81

Kalimalarning ma'nolari:

• بَلَىٰ (Bala): Ha, albatta. Bu yerda oldingi o'xshatishni rad etib, haqiqatni tasdiqlash ma'nosida kelgan.
• كَسَبَ (Kasaba): Qilgan, orttirgan, o'z ixtiyori bilan qilgan ish.
• سَيِّئَةً (Sayyi'ah): Yomon ish, gunoh. Bu yerda eng katta gunoh — shirk (Allohga sherik keltirish) nazarda tutilgan.
• أَحَاطَتْ (Ahotat): Qamrab olgan, har tomondan o'rab olgan.
• خَطِيئَتُهُ (Xati'atuhu): Uning gunohi, xatosi. Bu yerda shirk va kufr ma'nosida.
• أَصْحَابُ النَّارِ (As-habun-nar): Do'zax egalari, do'zax ahli.
• خَالِدُونَ (Xolidun): Abadiy qoluvchilar, mangu yashovchilar.

Tafsir:

Bu oyatda Alloh taolo yahudiylarning "Bizga otash (do'zax) tegmaydi, faqat sanogli kunlar tegar, xolos" degan yolg'on da'volariga raddiya beradi. Ularning bu so'zlari noto'g'ri ekanini bayon qilib, haqiqatni ochiq aytadi: "Yo'q, sizlar o'ylagandek emas!" Allohning hukmi aniq va adolatli: kim yomon ish qilsa — ya'ni shirk keltirsa va kufr yo'liga kirsa, so'ng uning gunohlari har tomondan o'rab olib, butun vujudini qamrab olsa — ya'ni shirk ustida o'lim topsa, mana shunday kishilar do'zax egalaridir. Ular do'zaxda abadiy qoladilar, undan hech qachon chiqmaydilar.

Bu oyatda "sayyi'ah" (yomonlik) so'zi bilan shirk nazarda tutilgan, chunki keyingi jumladagi "xati'ah" (gunoh)ning "ihota" qilishi — ya'ni butun borlig'ini qamrab olishi faqat shirk va kufrda bo'ladi. Chunki kichik gunohlar insonning butun vujudini qamrab olmaydi, balki mo'min kishi gunoh qilsa ham, tavba qilib, Allohga qaytadi. Ammo shirk insonning butun hayotini, aqidasini va amalini egallab oladi.

Oyatning ma'nosi shuki, najot faqat iymon va solih amallar bilangina bo'ladi. Kimning gunohlari ustun kelsa va u shirk ustida vafot etsa, uning uchun do'zax abadiy bo'ladi.

Oyatdan olinadigan foydalar:

1. Tavba eshigi har doim ochiq: Bu oyat kufr va shirkning oxiratdagi oqibati og'ir ekanini bildiradi, ammo shu bilan birga, inson hali tirik ekan, tavba qilish imkoniyati borligini ham anglatadi. Chunki oyat "kim shirk ustida o'lsa" degan ma'noni beradi.
2. Adolatning mukammalligi: Alloh hech kimga zulm qilmaydi. Har kim o'zi qilgan ishining jazosini oladi. Bu Allohning adolatini ko'rsatadi va insonlarni mas'uliyatli bo'lishga undaydi.
3. Iymonning qadri: Bu oyat iymon va solih amallarning naqadar buyuk ne'mat ekanini ko'rsatadi. Mo'min kishi gunoh qilsa ham, tavba qilib, Allohning rahmatiga umid qilishi mumkin.
4. Ogohlantirish: Oyat har bir insonni o'z holatiga nazar solishga, gunohlardan qaytishga va Allohga ixlos bilan ibodat qilishga chorlaydi. Chunki oxirat abadiy hayotdir va u yerda qilgan amallarimizga qarab jazolanamiz.
5. Rahmat va azob o'rtasidagi muvozanat: Qur'on har doim ham rahmatni, ham azobni eslatadi. Bu muvozanat insonni qo'rquv va umid o'rtasida tutib turadi — Allohning rahmatidan umid qilib, azobidan qo'rqib, to'g'ri yo'lda mustahkam bo'lishga yordam beradi.