Ənbiya surəsi — Ayə 24

Kəlmələrin mənaları:

• Am əttoxəzu: Yoxsa onlar götürdülər?
• Alihə: Tanrılar, ibadət olunanlar
• Bürhan: Dəlil, sübut
• Zikr: Xatırlatma, öyüd-nəsihət, kitab
• Mü’rizun: Üz çevirənlər, haqdan yan keçənlər

Təfsir:

Bu ayə, müşriklərin Allahdan başqa tanrılar qəbul etmələrini qətiyyətlə inkar edir və onlara qarşı elmi və məntiqi bir dəlil tələbi ilə çıxış edir. Allah-təala buyurur: “Yoxsa onlar Allahdan başqa tanrılar götürdülər?” Bu, onların bu hərəkətinin nə qədər əsassız və məntiqsiz olduğunu vurğulayan təəccüblü bir sualdır. Çünki bu tanrılar nə fayda verə bilər, nə zərər, nə də diriltməyə və öldürməyə qadirdirlər.

Sonra Allah Rəsuluna (sallallahu aleyhi və səlləm) buyurur: “De: ‘Dəlilinizi gətirin!’” Yəni, iddianızı sübut edin! Əgər bu tanrıların həqiqətən ibadətə layiq olduğunu düşünürsünüzsə, bunu sübut edən bir dəlil göstərin. Çünki nə bu Quran, nə də ondan əvvəl nazil olan kitablar – Tövrat, İncil və digərləri – belə bir iddianı təsdiqləmir. Bu kitabların hamısı tək olan Allaha ibadətə dəvət edir və Onun heç bir şəriki olmadığını bəyan edir.

Bu ayədə Allah-təala buyurur: “Bu, mənimlə birlikdə olanların zikridir və məndən əvvəlkilərin zikridir.” Yəni, bu Quran mənim ümmətim üçün bir xatırlatma və öyüd-nəsihətdir, əvvəlki kitablar da əvvəlki ümmətlər üçün idi. Hamısı eyni həqiqəti – tövhid və yalnız Allaha ibadət etməyi – təbliğ edir. Əgər onlar bu kitablara müraciət etsəydilər, orada Allahın heç bir şərik və ya övlad götürmədiyini açıq şəkildə görərdilər.

Lakin ayənin sonunda Allah-təala onların vəziyyətini açıqlayır: “Lakin onların əksəriyyəti haqqı bilmirlər və ondan üz çevirirlər.” Bu o deməkdir ki, onların bu yanlış yola düşmələrinin səbəbi elm və dəlil deyil, sadəcə cahillik, kor-koranə təqlid və atalarından miras qalmış batil adətlərdir. Onlar haqqı bilmədikləri üçün ondan üz döndərir və qəbul etmirlər.

Bu ayədən alacağımız böyük dərslər var: İslam dini ağıl və dəlil dinidir. Hər bir müsəlman öz inancını dəlil və sübutlarla möhkəmləndirməli, batilə qarşı elm və hikmətlə mübarizə aparmalıdır. Ey Allahın bəndələri! Bu gözəl dinə sarılın, onun dəlillərini öyrənin və haqqı tanıyın. Çünki haqq yalnız Allahın kitabında və Rəsulunun (sallallahu aleyhi və səlləm) sünnətindədir. Allah bizi haqqı görən, onu qəbul edən və ona əməl edənlərdən etsin!