سوره حج — آیه 24

معانی کلمات:

• هُدُوا: هدایت شدند، راهنمایی شدند.
• الطَّیِّبِ مِنَ الْقَوْلِ: پاکیزهترین و نیکوترین گفتار.
• صِرَاطِ: راه، جاده.
• الْحَمِیدِ: خداوندِ ستودهشده و سزاوارِ ستایش.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه خبر از حالِ نیکوکاران و پرهیزگارانی میدهد که در دنیا و آخرت از هدایت الهی بهرهمند شدهاند. آنان در دنیا به گفتارِ پاکیزه و نیکو هدایت شدهاند؛ گفتاری که ریشه در توحید دارد، مانند شهادت به یگانگی خدا (لا إله إلا الله)، ستایش و سپاس پروردگار، و گفتارِ سنجیده و پرهیز از سخنان بیهوده و ناپاک. این هدایتِ گفتاری، نشانهی پاکی درون و ایمانِ راستین آنان است.

سپس خداوند میفرماید که آنان به راهِ خداوندِ ستودهشده نیز هدایت شدهاند؛ یعنی راهی که به بهشت و رضوان الهی میرسد و همان راهِ اسلام است که در آن، همهی کردار و گفتار انسان در مسیرِ خشنودی پروردگار قرار میگیرد. این هدایت، هم شامل هدایتِ تکوینی (یعنی توفیق الهی) و هم هدایتِ تشریعی (یعنی راهنمایی از طریق پیامبران و کتابهای آسمانی) است.

به بیان دیگر، مؤمنان در دنیا با گفتارِ پاکیزه و ایمانِ راستین، خود را برای آخرت آماده میکنند و در آخرت نیز به ستایش خداوند بر حسنِ عاقبت و پاداشهای نیکویش هدایت میشوند. آنان در هر دو جهان، راهی را میپیمایند که پایانش بهشت و خشنودی خداوندِ حمید است.

فواید و پیامهای آیه:

• گفتارِ پاکیزه و ذکر خداوند، نشانهی ایمان و عاملِ رسیدن به رستگاری است؛ پس بر ماست که زبان خود را به کلماتِ طیب و پسندیده عادت دهیم.
• هدایت واقعی، هدایتی است که انسان را به راهِ خداوندِ ستودهشده برساند؛ راهی که در آن، همهی شئون زندگی انسان رنگِ الهی میگیرد.
• خداوندِ حمید، سزاوارِ ستایش است و مؤمنان در دنیا و آخرت، زبان به حمد و سپاس او میگشایند؛ این حمد، هم نعمتِ دنیا را کامل میکند و هم مایهی آرامش و امید در آخرت است.
• این آیه، مژدهای برای مؤمنان است که اگر در دنیا به گفتارِ پاک و راهِ حق پایبند باشند، در آخرت نیز از هدایت و رحمت الهی بهرهمند خواهند شد و به مقامِ رضوان و بهشت میرسند.