سوره حج — آیه 36

## تفسیر آیه ۳۶ سوره حج

### معنای واژگان:

• «البُدْن»: جمع «بَدَنَة»؛ شتران فربه و چاق که برای قربانی به حرم آورده میشوند.
• «شَعائِر»: جمع «شَعیرَة»؛ نشانهها و علامتهای دین خدا که بر حرمت و بزرگداشت آنها امر شده است.
• «صَوافّ»: شترانی که ایستاده و سه پای آنها بسته شده و پای چهارمشان آزاد است تا هنگام نحر (ذبح) بر پا بایستند.
• «وَجَبَتْ»: سقوط کرد و بر زمین افتاد.
• «جُنوب»: جمع «جَنب»؛ پهلوها و طرفها.
• «القانع»: فقیری که به آنچه دارد قناعت میکند و دست نیاز به سوی کسی دراز نمیکند.
• «المُعْتَرّ»: فقیری که برای گرفتن کمک میآید و خود را به اهل قربانی نزدیک میکند تا به او عطا کنند.

### تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه شریفه، شتران قربانی را از نشانههای دین خود معرفی میکند و آن را وسیلهای برای تقرب بندگان به خویش قرار داده است. این حیوانات که برای قربانی به بیتالله هدیه میشوند، نشانهای از شعائر الهی و از جمله اعمالی هستند که خداوند آنها را بزرگ شمرده و بر انجامشان پاداش عظیم قرار داده است.

در این آیه، خداوند به مؤمنان میفرماید که در این شتران قربانی، خیر و برکت فراوانی برای شما نهفته است؛ هم منافع دنیوی مانند استفاده از گوشت و پوست آنها و هم اجر و پاداش اخروی که به سبب این عمل خالصانه نصیبتان میشود. سپس دستور میدهد که هنگام نحر کردن این شتران، نام خدا را بر زبان آورید و بگویید: «بسم الله» و این کار را در حالی انجام دهید که شتران ایستاده و صف کشیدهاند و سه پای آنها بسته شده تا هنگام ذبح بر پا بایستند.

هنگامی که شتر پس از ذبح بر زمین افتاد و جان داد، خداوند اجازه میدهد که از گوشت آن بخورید و به دیگران نیز بخورانید. اما این خوردن، تنها برای سیر کردن شکم نیست؛ بلکه باید با نیت تقرب به خدا و شکر نعمتهای او باشد. همچنین دستور میدهد که از این گوشت به دو گروه از نیازمندان بدهید: «قانع» که فقیری است عفیف و آبرومند که دست نیاز به سوی کسی دراز نمیکند و «معترّ» که فقیری است نیازمند و سائل که برای رفع حاجت خود به شما مراجعه میکند.

در پایان آیه، خداوند یادآوری میکند که همانگونه که این شتران عظیمالجثه را برای شما رام و مسخر ساخت تا بتوانید آنها را نحر کنید و از گوشتشان بهرهمند شوید، اوست که همه نعمتها را برای بشر آفریده و مسخر کرده است. این تسخیر و رام کردن حیوانات قوی و بزرگ، نشانهای از قدرت و لطف الهی است تا بندگان سپاسگزار نعمتهای بیکران او باشند و شکر او را به جای آورند.

### فواید و پیامهای آیه:

1. بزرگداشت شعائر الهی: این آیه به ما میآموزد که اعمال عبادی مانند قربانی، از نشانههای دین خدا هستند و باید آنها را بزرگ بشماریم و با نیت خالص و تقوا انجام دهیم.
2. ترکیب عبادت و بهرهمندی از نعمتها: اسلام دینی است که میان عبادت و بهرهمندی از نعمتهای دنیوی پیوند برقرار کرده است. مؤمن در عین انجام عبادت، از گوشت قربانی نیز بهرهمند میشود و این نشانه تعادل و جامعیت دین اسلام است.
3. توجه به نیازمندان: دستور به اطعام فقرا، چه آنها که سؤال نمیکنند و چه آنها که درخواست میکنند، نشاندهنده اهمیت رسیدگی به محرومان جامعه و رعایت عدالت اجتماعی در اسلام است.
4. شکرگزاری نعمتهای الهی: تسخیر حیوانات و سایر نعمتها برای انسان، یادآور لطف و رحمت خداوند است و ما را به شکرگزاری و استفاده درست از نعمتها دعوت میکند.
5. اخلاص در عبادت: ذکر نام خدا هنگام قربانی، یادآور این است که همه اعمال باید با نیت خالص برای خدا انجام شود و هیچ عمل عبادی نباید با ریا و خودنمایی همراه باشد.