سوره حج — آیه 44

معانی کلمات:

• أَصْحَابُ مَدْيَنَ: قوم شعیب علیه‌السلام که در منطقه مدین (نزدیک معان در جنوب اردن امروزی) سکونت داشتند.
• فَأَمْلَيْتُ: مهلت دادم، به تأخیر انداختم (بدون اینکه فوراً عذاب نازل کنم).
• نَكِيرِ: انکار و کیفر من؛ یعنی تغییر نعمت به عذاب و هلاکت که نشانه انکار خداوند بر اعمال آنان بود.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در ادامه سخن درباره تکذیب‌کنندگان پیامبران، به گروه‌های دیگری اشاره می‌کند: «اصحاب مدین» (قوم شعیب) نیز پیامبر خود را تکذیب کردند و موسی علیه‌السلام نیز توسط فرعون و قومش دروغگو خوانده شد. اما خداوند با آن‌ها شتاب نکرد و به آنان مهلت داد تا شاید بازگردند؛ ولی آنان در کفر و سرکشی خود باقی ماندند. سپس خداوند آنان را با عذاب سخت گرفت. حال بنگرید که انکار و کیفر من چگونه بود! آنان که در نعمت و آسایش بودند، ناگهان گرفتار عذاب و هلاکت شدند و هیچ‌کس نتوانست آنان را یاری کند. این هشدار و عبرتی است برای همه کسانی که پیامبران را تکذیب می‌کنند، از جمله مشرکان قریش که پیامبر اسلام صلی الله علیه وسلم را دروغگو خواندند.

فواید و پیام‌های آیه:

1. مهلت خداوند فرصتی برای توبه است: تأخیر عذاب نشانه رحمت و صبر خداوند است، نه رضایت او به کفر؛ پس باید از این فرصت برای بازگشت به سوی حق استفاده کرد.
2. عذاب الهی حتمی است: هیچ‌کس از کیفر خداوند در امان نیست، هرچند مهلت طولانی باشد؛ پس نباید به تأخیر عذاب مغرور شد.
3. تسلیت برای پیامبر و مؤمنان: تکذیب پیامبر اسلام توسط قومش چیز تازه‌ای نیست؛ همه پیامبران پیشین نیز تکذیب شدند، اما سرانجام یاری خداوند شامل حال آنان شد و دشمنانشان نابود شدند.
4. عبرت‌گیری از تاریخ: مطالعه سرگذشت اقوام پیشین، انسان را بیدار می‌کند و از تکرار خطاهای آنان بازمی‌دارد و ایمان به وعده‌های الهی را تقویت می‌کند.