سوره حج — آيت 44

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ:

• مَدْيَنَ: مدين هڪ شهر يا علائقي جو نالو آهي، جتي حضرت شعيب عليه السلام کي نبوت سان موڪليو ويو.
• أَمْلَيْتُ: مهلت ڏنيس، ڍل ڏنيس، جلدي عذاب نه ڪيم.
• أَخَذْتُهُمْ: کين پڪڙيم، يعني عذاب ۾ گرفتار ڪيم.
• نَكِيرِ: منهنجي انڪار ۽ عذاب جو انداز، يعني منهنجي سزا ۽ ناراضگي.

2) آيت جي تفسير:

هن آيت ۾ الله تعاليٰ پنهنجي نبي ڪريم ﷺ کي تسلي ڏني آهي ته جيڪڏهن تنهنجي قوم توکي ڪوڙو ڪري ٿي، ته اها ڪا نئين ڳالهه ناهي. تنهنجي کان اڳ به ڪيترن ئي نبين کي سندن قومن ڪوڙو ڪيو هو. اصحابِ مدين يعني حضرت شعيب عليه السلام جي قوم به پنهنجي نبي کي ڪوڙو ڪيو، ۽ فرعون ۽ سندس قوم حضرت موسيٰ عليه السلام کي ڪوڙو ڪيو.

پوءِ الله تعاليٰ فرمائي ٿو ته آءٌ ڪافرن کي مهلت ڏني، يعني فوراً عذاب نه ڏنم، پر کين ڍل ڏنم ته شايد اهي توبه ڪن ۽ موٽي اچن. پر جڏهن اهي پنهنجي سرڪشي ۽ انڪار تي ئي بيٺا رهيا، تڏهن آءٌ کين پڪڙيم، يعني عذاب ۾ گرفتار ڪيم. پوءِ غور ڪريو ته منهنجي انڪار ۽ سزا ڪهڙي هئي! اهي قومون پنهنجي نافرمانيءَ جي ڪري تباهه ٿي ويون.

هن آيت ۾ الله تعاليٰ پنهنجي نبي ﷺ کي ۽ سڀني مؤمنن کي تسلي ڏني آهي ته جيڪي ماڻهو نبي کي ڪوڙو ڪن ٿا، انهن جو انجام به اهڙو ئي ٿيندو، جيڪو اڳين ڪافرن جو ٿيو. الله تعاليٰ کين مهلت ضرور ڏئي ٿو، پر آخرڪار سندس گرفت ۾ اچي وڃن ٿا.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• الله تعاليٰ پنهنجي نبي ﷺ کي تسلي ڏني آهي ته مخالفت ۽ ڪوڙو ڪرڻ ڪا نئين ڳالهه ناهي، اڳ به نبين سان ائين ٿيندو رهيو آهي.
• الله تعاليٰ ڪافرن کي مهلت ڏئي ٿو ته شايد اهي توبه ڪن، پر جي نه مڃين ته پوءِ سندس عذاب اچي ٿو.
• اهڙيون تاريخي مثال اسان کي سيکارين ٿيون ته الله جي نبي جي مخالفت ڪرڻ ۽ کيس ڪوڙو ڪرڻ جو انجام هميشه تباهي هوندو آهي.
• هي آيت مؤمنن کي همت ۽ صبر ڏئي ٿي ته اهي پنهنجي دين تي قائم رهن، ڇاڪاڻ ته آخرڪار فتح ۽ ڪاميابي الله جي طرفان ئي آهي.
• الله تعاليٰ جي سزا کان ڊڄڻ ۽ سندس رحمت جي اميد رکڻ اسان کي اسلام جي راهه تي مضبوطيءَ سان هلڻ ۾ مدد ڏئي ٿو.