مؤمنون سۈرىسى — ئايەت 100

1. ئايەتتىكى چۈشەندۈرۈشكە موھتاج سۆزلەر:

• «لَعَلِّي»: شايەت، ئۈمىد قىلىمەنكى.
• «أَعْمَلُ صَالِحًا»: ياخشى ئەمەل قىلاي.
• «فِيمَا تَرَكْتُ»: قالدۇرغان، زايە قىلغان ئىشلىرىمدا.
• «كَلَّا»: ھەرگىز ئۇنداق بولمايدۇ (رەت قىلىش ۋە چەكلەش مەنىسىدە).
• «بَرْزَخٌ»: ئۆلۈم بىلەن قىيامەت ئارىسىدىكى توساق، يەنى قەبرە ئالەمى.
• «يُبْعَثُونَ»: قايتا تىرىلدۈرۈلىدۇلەر.

1. ئايەتنىڭ تەپسىرى:

بۇ ئايەت ئۆلۈم ھالىتىگە يەتكەن كاپىرلارنىڭ ۋە گۇناھكارلارنىڭ ئاخىرەتتە ئېيتىدىغان پۇشايمانلىق سۆزلىرىنى ۋە ئۇلارنىڭ ئارزۇسىنىڭ قوبۇل قىلىنمايدىغانلىقىنى بايان قىلىدۇ. ئۇلار ئۆلۈم چاغلىشىدا: «ئى رەببىم! مېنى دۇنياغا قايتۇرغىن، شايەت قالدۇرغان، زايە قىلغان ئىشلىرىمنىڭ ئورنىنى تولدۇرۇپ، ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان بولسام» دەيدۇ. ئۇلارنىڭ بۇ سۆزى ئىمان ۋە تائەتتىن زايە قىلغانلىرىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئۈمىدىدە ئېيتىلغان سۆزدۇر.

ئەمما ئۇلارنىڭ بۇ تەلىپىگە «ھەرگىز ئۇنداق بولمايدۇ» دېيىلىدۇ. يەنى ئۇلارنىڭ دۇنياغا قايتۇرۇلۇش تەلىپى قوبۇل قىلىنمايدۇ ۋە ئۇلارغا مۆھلەت بېرىلمەيدۇ. بۇ پەقەت ئۇلار ئېيتىدىغان بىر سۆز بولۇپ، ئۇنىڭدىن پايدا ئالالمايدۇ، ھەمدە ئۇ سۆزىدە سەمىمىي ئەمەس. ئەگەر ئۇلار دۇنياغا قايتۇرۇلغان تەقدىردىمۇ، چەكلەنگەن ئىشلارغا قايتىۋېرەتتى، ۋەدىسىدە تۇرمايتتى.

ئاندىن ئاللاھ تائالا ئۇلارنىڭ ئالدىدا قىيامەت كۈنىگىچە داۋاملىشىدىغان بىر توساق — بەرزەخ بارلىقىنى، يەنى ئۆلگەنلەرنىڭ دۇنيا بىلەن ئاخىرەت ئارىسىدىكى ھاياتتا قالىدىغانلىقىنى ئېيتىدۇ. ئۇلار قايتا تىرىلدۈرۈلىدىغان كۈنگىچە شۇ توساقتا قالىدۇ، دۇنياغا قايتىپ زايە قىلغانلىرىنى تۈزىتىش ۋە بۇزغانلىرىنى ئىسلاھ قىلىش پۇرسىتىگە ئېرىشەلمەيدۇ.

بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئەسكەرتىدۇكى، ھاياتلىق پۇرسىتى چەكلىك، ئەمەل قىلىش ۋاقتى پەقەت دۇنيادىلا. ئۆلۈم كەلگەندىن كېيىن پۇشايمان قىلىشنىڭ پايدىسى يوق. شۇڭا ھەر بىر مۇئمىن بۇ دۇنيادىلا ياخشى ئەمەللەرنى قىلىشى، ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇشى، ھارامدىن ساقلىنىشى كېرەك. ئاللاھ تائالا بىزنى بۇ ئايەتتىن ئىبرەت ئېلىپ، ھاياتىمىزنى ئۇنىڭ رازىلىقى ئۈچۈن ئىشلىتىشكە مۇۋەپپەق قىلسۇن.