سوره فرقان — آيت 32

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ ۽ سمجهاڻي:

• لَوْلَا: اهو لفظ “هاءِ” يا “ڇو نه” جي معنيٰ ۾ آهي، يعني سوال ۽ اعتراض ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
• جُمْلَةً وَاحِدَةً: هڪ ئي دفعي ۾ مڪمل طور تي، ٽڪر ٽڪر ۽ الڳ الڳ نه.
• فُؤَادَكَ: توهان جي دل، يعني نبي ڪريم ﷺ جي دل ۽ ذهن.
• وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًا: اسان ان کي ترتيب سان، ٿوري ٿوري ۽ صاف صاف بيان ڪيو، يعني آهستي آهستي ۽ چٽي طرح نازل ڪيو.

2) آيت جي تفسير:

ڪافرن اهو اعتراض ڪيو ته قرآن مجيد نبي ڪريم ﷺ تي هڪ ئي دفعي ۾ مڪمل ڪيئن نه نازل ڪيو ويو، جيئن تورات، انجيل ۽ زبور هڪ ئي دفعي ۾ نازل ٿيا هئا. انهن جو مقصد شڪ ۽ اعتراض پيدا ڪرڻ هو.

الله تعاليٰ انهن جي جواب ۾ فرمايو ته اسان قرآن کي ٽڪر ٽڪر ۾ ۽ الڳ الڳ موقعن تي نازل ڪيو آهي. ان جو هڪ وڏو حڪمت وارو سبب اهو آهي ته ان ذريعي توهان جي دل کي مضبوط ۽ قائم رکڻ آهي، ته جيئن توهان ان کي آسانيءَ سان ياد ڪري سگهو، سمجهي سگهو ۽ ان تي عمل ڪري سگهو. جڏهن قرآن ٿورو ٿورو نازل ٿيندو رهيو ته ان سان دل کي تسلي ۽ طمانينت حاصل ٿيندي رهي ۽ مشڪلاتن جي موقعن تي هدايت ۽ مدد ملندي رهي.

پوءِ الله تعاليٰ فرمايو ته اسان قرآن کي تمام سٺي ترتيب سان، صاف ۽ واضح انداز ۾، آهستي آهستي نازل ڪيو ۽ ان جي معنيٰ ۽ مطلب کي چڱي طرح بيان ڪيو. ان ۾ ڪا به جلدي يا اڻپوري ڳالهه نه آهي، بلڪه اهو مڪمل حڪمت ۽ رحمت سان نازل ٿيو آهي.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• قرآن مجيد جو ٽڪر ٽڪر ۾ نازل ٿيڻ ان جي عظمت ۽ حڪمت جو ثبوت آهي، نه ڪا کوٽ.
• الله تعاليٰ پنهنجي نبي ﷺ جي دل کي مضبوط ڪرڻ ۽ تسلي ڏيڻ لاءِ اهو طريقو اختيار ڪيو، جنهن مان معلوم ٿئي ٿو ته الله پنهنجي پيارن ٻانهن جو خيال رکندو آهي.
• قرآن کي آهستي آهستي ۽ ترتيب سان پڙهڻ ۽ سمجهڻ گهرجي، ته جيئن ان جا معنيٰ ۽ حڪم دل ۾ نقش ٿين.
• قرآن مجيد ۾ ڪا به ڳالهه بي ترتيب يا اڻپوري نه آهي، بلڪه اهو مڪمل ۽ صاف بيان آهي.
• اهو سبق ملي ٿو ته مشڪلاتن ۽ مشڪلاتن جي وقت ۾ قرآن ۽ الله جي ياد دل کي سڪون ۽ طاقت ڏئي ٿي.
• قرآن مجيد سان محبت ۽ ان کي سمجهڻ جي ڪوشش ڪرڻ اسان جي ايمان ۽ عمل کي مضبوط بڻائي ٿي.