سوره شعرا — آیه 82

معانی کلمات:

• «أَطْمَعُ»: امیدوارم، آرزومندم.
• «خَطِیئَتِی»: گناه و خطای من.
• «یَوْمِ الدِّینِ»: روز جزا و سزا، یعنی روز قیامت.

تفسیر آیه:

حضرت ابراهیم علیه السلام در ادامه سخنان خود با قومش، پس از بیان نعمتهای فراوان خداوند متعال — مانند هدایت، غذا دادن، سیراب کردن، شفا دادن در بیماری، و میراندن و زنده کردن — به یکی دیگر از الطاف بزرگ الهی اشاره میکند و میفرماید: او همان کسی است که من به او امید دارم که در روز جزا و حساب، خطای مرا ببخشاید و از گناهم درگذرد.

منظور حضرت ابراهیم از «خطیئتی» گناهان و لغزشهای کوچکی است که در مسیر تبلیغ توحید از او سر زده بود؛ مانند گفتن «من بیمارم» در حالی که بیمار نبود، یا سخن گفتن درباره بت بزرگ که «بزرگشان این کار را کرده است» برای روشن شدن حقیقت برای قومش، و یا نسبت دادن «این پروردگار من است» به ستاره و ماه و خورشید در ابتدای راه جستجوی حقیقت. اینها هرچند در ظاهر خطا بودند، اما در واقع برای اتمام حجت و هدایت قوم انجام شده بودند. با این حال، ابراهیم خلیل علیه السلام به درگاه خداوند امیدوار است که این لغزشها را ببخشاید.

این جمله در حقیقت نوعی احتجاج و استدلال بر ضد مشرکان است؛ یعنی خدایی که سزاوار عبادت است، کسی است که چنین نعمتهایی میدهد و میتواند گناهان را بیامرزد، نه بتهایی که هیچ کاری از آنها ساخته نیست.

فواید و پیامهای آیه:

1. امید به رحمت خداوند: مؤمن هیچگاه از رحمت خدا ناامید نمیشود و حتی پیامبران بزرگ نیز با وجود مقام والایشان، به فضل و بخشش الهی امیدوارند.
2. ترکیب خوف و رجا: مؤمن باید هم از گناهان خود بترسد و هم به رحمت خدا امیدوار باشد؛ این دو با هم، انسان را بر راه راست نگه میدارند.
3. توحید در آمرزش: تنها خداست که میتواند گناهان را ببخشد و روز جزا تنها اوست که حکم میکند؛ بنابراین باید تنها از او طلب آمرزش کرد.
4. اخلاص در دعا: حضرت ابراهیم با این بیان، به ما میآموزد که در دعاهای خود، تنها به خدا امید داشته باشیم و از غیر او قطع امید کنیم.
5. آگاهی از روز حساب: یاد روز قیامت و محاسبه اعمال، انسان را به اصلاح رفتار و بازگشت به سوی خدا ترغیب میکند.