Naml surasi — Oyat 64

Kalimalarning ma'nolari:

• يَبْدَأُ الْخَلْقَ – yaratishni boshlaydi, avvaldan yo'qdan bor qiladi.
• يُعِيدُهُ – uni qayta tiklaydi, ya'ni o'limdan keyin qayta tiriltiradi.
• يَرْزُقُكُم – sizlarga rizq beradi, ta'minlaydi.
• مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ – osmondan (yomg'ir) va yerdan (o'simliklar, mevalar).
• بُرْهَانَكُمْ – dalilingizni, hujjatingizni, isbotingizni.

Tafsir:

Alloh taolo bu oyatda mushriklarga qarshi hujjat keltirib, ularning e'tirof etgan haqiqatlari orqali ularni yo'q qiladi. U zot aytadi: Kim avval boshdan yaratishni boshlaydi? Kim onalar qornida insonni bosqichma-bosqich (nutfa, laxta qon, parcha go'sht, so'ng suyak, so'ng go'sht bilan qoplash) shakllantiradi? So'ngra u yaratganni o'lim bilan yo'q qiladi va qiyomatda qayta tiriltiradi. Bu ishni kim qiladi? Albatta, yolg'iz Alloh taolo qiladi.

Yana: Kim sizlarga osmondan yomg'ir yog'dirib, yerdan turli xil o'simliklar, mevalar, donlar va boshqa rizqlarni unib chiqaradi? Bu ishni ham yolg'iz Alloh qiladi. Agar ular buni e'tirof etishsa (va ular e'tirof etishardi), demak, ularning "Alloh bilan birga boshqa iloh ham bormi?" degan da'volari bema'nidir. Chunki bu ulug' ishlarni bajaruvchi yolg'iz Allohdir.

Shundan so'ng Alloh taolo Payg'ambarimiz Muhammad (sollallohu alayhi va sallam)ga buyuradi: "Ey Muhammad! Ularga ayting: Agar rostgo'y bo'lsangiz, da'volaringizga dalil keltiring. Alloh bilan birga shirk keltirishingizga, Uning sherigi borligiga isbot keltiring. Lekin sizlar hech qachon bunday dalil keltira olmaysizlar, chunki bunday narsa yo'qdir."

Bu oyat mushriklarni ojiz qoldiruvchi, ularning aqllarini sharmanda qiluvchi dalildir. Chunki ular Allohning yagona yaratuvchi va rizq beruvchi ekanini tan olishardi, lekin baribir butlarga sig'inishardi.

Foydalar:

1. Tavhid – yagonalik e'tiqodi – Bu oyat musulmonning qalbida Allohning yagonaligini mustahkamlaydi. Yaratish, tiriltirish va rizq berish kabi ulug' ishlarni faqat Alloh qiladi, demak, Ungagina ibodat qilish lozim.
2. Qiyomatga ishonch – Alloh avval yaratishni boshlagan Zot, albatta, uni qayta tiklashga qodirdir. Bu oyat qiyomat kuni haqidagi shubhalarni yo'q qiladi va mo'min qalbini sokinlik bilan to'ldiradi.
3. Rizqda faqat Allohga suyanish – Osmondan yomg'ir, yerdan o'simlik chiqaruvchi yolg'iz Allohdir. Shuning uchun bandalar rizq talabida faqat Unga iltijo qilishlari, Uning oldida tavba va istig'for qilishlari kerak.
4. Dalil va hujjat talab qilish – Bu oyatda Alloh taolo bizga da'vo qiluvchilardan dalil talab qilishni o'rgatadi. Musulmon kishi o'z e'tiqodida ham, amalida ham dalilga asoslanishi, har qanday da'voni isbotsiz qabul qilmasligi kerak.
5. Mushriklarning ojizligi – Bu oyat shirkning bema'niligini va mushriklarning hech qanday dalil keltira olmasligini ko'rsatadi. Bu mo'minga o'z e'tiqodining haqligiga bo'lgan ishonchini yanada oshiradi.