سوره آل عمران — آیه 123

معانی کلمات:

• بِبَدْرٍ: بدر نام مکانی است بین مکه و مدینه که غزوهٔ معروف بدر در آنجا رخ داد.
• أَذِلَّةٌ: در اینجا به معنای اندک و کمشمار و ضعیف است، نه به معنای خواری و پستی.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیهٔ شریفه، مؤمنان را به یاد نعمت بزرگ خود در غزوهٔ بدر میاندازد؛ نعمتی که در سختترین شرایط نصیب آنان شد. در آن روز، مسلمانان از نظر تعداد نفرات و تجهیزات جنگی بسیار اندک و ضعیف بودند، در حالی که سپاه دشمن از نظر عددی و امکانات نظامی برتری چشمگیری داشت. با این حال، خداوند با قدرت و ارادهٔ خود، پیروزی را نصیب مؤمنان گردانید و آنان را بر دشمنانشان چیره ساخت. این پیروزی، نشانهٔ روشنی بر یاری خداوند نسبت به بندگان مؤمن و صابر اوست.

سپس خداوند مؤمنان را به تقوا فرمان میدهد؛ یعنی ترس از خدا و پرهیز از نافرمانی او، با انجام دستوراتش و دوری از آنچه نهی کرده است. هدف از این فرمان، آن است که بندگان در برابر این نعمت بزرگ، شکرگزار باشند و با اطاعت و بندگی، سپاسگزاری خود را از الطاف الهی به جای آورند. واژهٔ «لعل» در اینجا برای تعلیل است؛ یعنی تقوا پیشه کنید تا شکرگزار نعمتهای او باشید.

فواید و پیامهای آیه:

• پیروزی و نصرت تنها از جانب خداوند است و اوست که با ارادهٔ خود، ضعیفان را بر قدرتمندان پیروز میگرداند؛ پس مؤمن باید همواره بر خدا توکل کند و از او یاری بطلبد.
• نعمتهای الهی، بهویژه پیروزیها و موفقیتها، مسئولیتآور هستند و انسان باید در برابر آنها شکرگزار باشد؛ و بهترین شکر، اطاعت از خدا و پرهیز از گناهان است.
• تقوا و پرهیزگاری، کلید دریافت نعمتهای بیشتر و حفظ نعمتهای موجود است؛ چرا که خداوند شکرگزاران را دوست دارد و بر نعمت آنان میافزاید.
• یادآوری نعمتهای گذشته، سبب تقویت ایمان و امید در دل مؤمنان میشود و آنان را در برابر سختیها و مشکلات آینده صبور و استوار میگرداند.