سوره آل عمران — آیه 122

معانی واژگان:

• هَمَّت: قصد کردند، در دل تصمیم گرفتند.
• تَفْشَلا: سست شوند، ضعیف گردند و از میدان بازگردند.
• وَلِیُّهُمَا: یار و یاور آن دو گروه، سرپرست و کارساز آنان.

تفسیر آیه:

ای پیامبر! به یاد آور زمانی را که دو گروه از مؤمنانِ همراه تو — یعنی بنیسَلَمه از قبیلهٔ خزرج و بنیحارثه از قبیلهٔ اوس که در دو جناح لشکر اسلام قرار داشتند — در دلهایشان وسوسهای افتاد که از جنگ سست شوند و همراه منافقان به مدینه بازگردند؛ چرا که عبدالله بن اُبیّ، سرکردهٔ منافقان، آنان را به بازگشت تشویق کرده بود و ترس از رویارویی با دشمن در دلشان افتاده بود. اما خداوند آنان را نگاه داشت و از این لغزش حفظ کرد و توفیق استقامت و پایداری در راه جهاد را به آنان عطا نمود. پس خداوند یار و یاور آن دو گروه بود و آنان را از سستی و شکست نجات داد. و بر مؤمنان است که در همهٔ امور خود — چه در جنگ و چه در صلح — تنها بر خدا توکل کنند و از غیر او نهراسند و به قدرت و یاری او دل ببندند.

فواید و پیامهای آیه:

• خداوند حتی در سختترین لحظات، مراقب حال مؤمنان است و آنان را از لغزشها و وسوسههای شیطانی حفظ میکند.
• ضعف و سستیِ لحظهای مؤمنان، اگر با توبه و بازگشت به خدا همراه باشد، مانع لطف و یاری الهی نمیشود.
• توکل بر خداوند، کلید پیروزی و آرامش دل در برابر دشمنان و مشکلات است؛ زیرا مؤمن میداند که یاری خداوند از هر نیرویی برتر است.
• این آیه نشان میدهد که حتی صحابهٔ بزرگوار نیز در معرض وسوسهها بودند، اما ایمان و توکل آنان، آنان را از سقوط نجات داد؛ پس مؤمنان در هر زمان باید از این الگو پیروی کنند.
• اعتماد به خداوند، نه تنها در امور دینی، بلکه در تمام شئون زندگی — از کوچکترین تا بزرگترین — لازم و ضروری است.