سوره آل عمران — آيت 164

1) ڪلمات جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• مَنَّ: احسان ڪيو، ٿورو ڏنو، وڏي مهرباني ڪئي.
• مِّنْ أَنفُسِهِمْ: پاڻ مان، يعني ساڳئي قوم ۽ ساڳئي ٻوليءَ وارو.
• يَتْلُو: پڙهي ٿو، تلاوت ڪري ٿو.
• يُزَكِّيهِمْ: کين پاڪ ڪري ٿو، برائيءَ ۽ گندگيءَ کان صاف ڪري ٿو.
• الْكِتَابَ: قرآن مجيد.
• الْحِكْمَةَ: حڪمت، يعني سنت ۽ صحيح سمجهه.
• ضَلَالٍ مُّبِينٍ: پڌري گمراهي، چٽيءَ طرح راهه کان ڀٽڪيل هجڻ.

2) آيت جي تفسير:

الله تعاليٰ پنهنجي مؤمنن تي وڏو احسان ۽ ٿورو ڪيو آهي، اهو وقت ياد ڪرايو پيو وڃي جڏهن الله تعاليٰ مؤمنن ۾ سندن ئي قوم مان هڪ رسول ﷺ موڪليو. اهو رسول ﷺ ساڳئي قوم، ساڳئي ٻولي ۽ ساڳئي ماحول مان هو، ته جيئن ماڻهو کيس چڱيءَ طرح سمجهي سگهن، ساڻس ويجهڙائي محسوس ڪن ۽ سندس پيروي ڪرڻ ۾ ڪا دشواري محسوس نه ڪن.

اهو رسول ﷺ مؤمنن تي الله تعاليٰ جون آيتون پڙهي ٿو، کين قرآن مجيد ٻڌائي ٿو ۽ ان جي تعليم ڏئي ٿو. ان سان گڏ هو مؤمنن جي دلين ۽ نفسن کي شرڪ، بت پرستي، برين عادتن ۽ اخلاقي بيمارين کان پاڪ ڪري ٿو، ۽ کين نيڪ اخلاق ۽ سٺين عادتن سان سينگاري ٿو. هو مؤمنن کي قرآن مجيد به سيکاري ٿو ۽ حڪمت ۽ سنت جي تعليم به ڏئي ٿو، يعني اهڙي علم ۽ سمجهه سيکاري ٿو جيڪا ماڻهوءَ کي صحيح رستي تي هلائڻ ۾ مدد ڏئي ۽ غلط فهمين کان بچائي.

۽ حقيقت اها آهي ته هي مؤمن ان رسول ﷺ جي بعثت کان اڳ چٽيءَ ۽ پڌري گمراهيءَ ۾ مبتلا هئا. اهي اوندهه ۾ هئا، سچي رستي کان بي خبر هئا ۽ اهڙي جهالت ۾ ڦاٿل هئا جيڪا هر ڪنهن تي ظاهر هئي. پوءِ الله تعاليٰ انهن تي رحم ڪري، انهن ۾ پنهنجو پيارو رسول ﷺ موڪليو، جنهن کين اوندهه مان ڪڍي روشنيءَ ڏانهن آندو، گمراهيءَ مان ڪڍي هدايت ڏانهن آندو ۽ جهالت مان ڪڍي علم ۽ معرفت سان نوازيو.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• الله تعاليٰ جي وڏي مهرباني ۽ احسان جو اظهار ٿئي ٿو ته هن اسان کي اهڙو رسول ﷺ عطا فرمايو، جيڪو اسان جي ئي قوم ۽ ٻوليءَ مان هو، ته جيئن اسان کيس چڱيءَ طرح سمجهي سگهون ۽ سندس تعليمات تي آسانيءَ سان عمل ڪري سگهون.
• نبي ڪريم ﷺ جي بعثت انسانيت لاءِ هڪ عظيم نعمت ۽ ٻاجهه آهي، جنهن اسان کي اوندهه مان ڪڍي روشنيءَ ڏانهن آندو.
• قرآن مجيد جي تعليم ۽ نبي ڪريم ﷺ جي سنت اسان جي زندگيءَ جي اصلاح ۽ پاڪيزگيءَ جو ذريعو آهي.
• اهو سبق ملي ٿو ته علم ۽ عمل ٻئي گڏ هجڻ گهرجن؛ نبي ڪريم ﷺ رڳو تعليم نه ڏني، پر دلين کي پاڪ پڻ ڪيو.
• اسان کي گهرجي ته نبي ڪريم ﷺ جي تعليمات تي فخر ڪريون، انهن تي عمل ڪريون ۽ ٻين کي به ان ڏانهن راغب ڪريون، ڇاڪاڻ ته اهو ئي اسان جي دنيا ۽ آخرت جي ڪاميابيءَ جو رستو آهي.
• هي آيت اسان کي ياد ڏياري ٿي ته اسان کي الله تعاليٰ جي ان احسان جو قدر ڪرڻ گهرجي ۽ ان نعمت تي شڪر ادا ڪرڻ گهرجي، جيڪا اسان کي هدايت ۽ علم جي صورت ۾ ملي آهي.