آل عمران سۈرىسى — ئايەت 165

1) لۇغەت ئىزاھاتى:

• أَوَلَمَّا: ئەرەبچىدە "ئە" (سوراق) ۋە "لەمما" (ۋاقىت) بىلەن تەركىب تاپقان بولۇپ، "نېمىشقا... شۇ ۋاقىتتا" دېگەن مەنىنى بىلدۈرىدۇ، ھەمدە ھەيران قېلىش ۋە ئەيىبلەش مەنىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
• مُصِيبَةٌ: بىرەر ئاپەت، زىيان ياكى قايغۇلۇق ۋەقە. بۇ يەردە ئۇھۇد ئۇرۇشىدا مۇسۇلمانلارنىڭ يەتكۈزگەن زىيىنىنى كۆرسىتىدۇ.
• مِثْلَيْهَا: ئۇنىڭ ئىككى ھەسسىسى، يەنى ئىككى قاتلام زىيان.
• أَنَّىٰ هَٰذَا: "بۇ قەيەردىن كەلدى؟" ياكى "بۇ قانداق بولدى؟" دېگەن مەنىدە، ھەيران قېلىش ۋە ئىنكار قىلىش ئىپادىسى.
• مِنْ عِندِ أَنفُسِكُمْ: ئۆزۈڭلاردىن، يەنى ئۆزۈڭلارنىڭ قىلمىشى ۋە خاتالىقىدىن كەلگەن.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئى مۆمىنلەر! ئۆھۇد ئۇرۇشىدا سىلەرگە بىر مۇسىبەت يەتتى — ئاراڭلاردىن شەھىد بولغانلار ۋە زىيانغا ئۇچرىغانلار بولدى. ھالبۇكى، سىلەر بۇنىڭدىن ئىلگىرى بەدر ئۇرۇشىدا دۈشمەنلەرگە ئۇنىڭ ئىككى ھەسسىسىنى يەتكۈزگەن ئىدىڭلار: ئۆلتۈرگەن ۋە ئەسىر ئالغان ئىدىڭلار. شۇ ۋاقىتتا سىلەر ھەيرانلىق بىلەن: "بىز مۇسۇلمان تۇرۇپ، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئارىمىزدا تۇرۇپ، بۇنداق مەغلۇبىيەت قەيەردىن كەلدى؟" دەپ سورىدىڭلار. ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىن: "بۇ سىلەرگە ئۆزۈڭلارنىڭ قىلمىشىدىن كەلدى." چۈنكى سىلەر پەيغەمبەرنىڭ بۇيرۇقىغا خىلاپلىق قىلىپ، ئۆز ئورنىڭلارنى تاشلاپ، غەنىمەت ماللىرىغا قاراپ ماڭدىڭلار. ئاللاھ تائالا ھەر نەرسىگە قادىردۇر؛ خالىغان كىشىگە غەلىبە بېرىدۇ، خالىغان كىشىنى مەغلۇپ قىلىدۇ. ئۇنىڭ ھۆكمىنى ھېچكىم ئۆزگەرتەلمەيدۇ.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار:

• ئاللاھ تائالا مۆمىنلەرنى سىنايدۇ، ئەمما ھەر قانداق مۇسىبەتنىڭ ئارقىسىدا ئىبرەت ۋە ساۋاب بار.
• مەغلۇبىيەت ۋە زىيانلارنىڭ كۆپىنچە سەۋەبى ئۆزىمىزنىڭ خاتالىقى ۋە ئىتائەتسىزلىكىدىن بولىدۇ، شۇڭا ئۆزىمىزنى تەكشۈرۈش ۋە تەۋبە قىلىش لازىم.
• ئاللاھنىڭ قۇدرىتى چەكسىز، ئۇ خالىغان ۋاقىتتا غەلىبە ۋە مەغلۇبىيەتنى بېرىدۇ؛ بۇ مۆمىنلەرنىڭ ئاللاھقا تەۋەككۈل قىلىشى ۋە سەۋر قىلىشىغا تەرغىب قىلىدۇ.
• پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا ئىتائەت قىلىش ۋە ئۇنىڭ بۇيرۇقلىرىغا ئەمەل قىلىش مۇۋەپپەقىيەتنىڭ ئاچقۇچىدۇر.
• ئايەت مۆمىنلەرنى ئۈمىدسىزلىككە چۆكمەستىن، بەلكى سەۋر ۋە ئىستىقامەت بىلەن ئاللاھقا يۈزلىنىشكە چاقىرىدۇ.