Loğman surəsi — Ayə 30

Sözlərin izahı:

• ذَٰلِكَ (zəlika): "Bu", "bunlar" mənasındadır; ayənin əvvəlində qeyd olunan Allahın qüdrət və əzəmət əlamətlərinə işarə edir.
• الْحَقُّ (əl-həqq): "Haqq" — varlığı və mahiyyəti gerçək olan, şübhəsiz doğru olan Zat. Allahın Özü, sifətləri və əməlləri haqqdır.
• الْبَاطِلُ (əl-batil): "Batil" — əsası olmayan, puç, yox olmağa məhkum olan şey.
• الْعَلِيُّ (əl-əliyy): "Ən uca" — hər şeydən yüksəkdə olan, Öz zatında, qədrində və qüdrətində heç bir şey Ona bərabər ola bilməyən.
• الْكَبِيرُ (əl-kəbir): "Ən böyük" — əzəməti hər şeyi aşan, heç bir şey Onunla müqayisə oluna bilməyən.

Ayənin təfsiri:

Bu ayə, Allahın qüdrətinin və əzəmətinin əlamətlərini düşünən insana böyük bir həqiqəti açır: bütün bu gözəl nizam, bu mükəmməl idarəetmə, bu heyrətamiz yaradılış — hamısı onu göstərir ki, Allah Özü Haqdır. Onun varlığı gerçəktir, sifətləri kamil, əməlləri hikmətlə doludur. Heç bir şübhə yeri yoxdur.

Ey insan! Bir düşün: gecəni gündüzə, gündüzü gecəyə çevirən, günəşi və ayı bir hesabla hərəkət etdirən, səni yoxdan var edən, sənə ruzi verən, səni hər an qoruyan kimdir? Bütün bunlar təsadüf deyil. Bunların hamısı bir Haqq olan Allahın varlığına dəlildir.

Sonra ayə bizə xəbərdarlıq edir: Allahdan başqa çağırdıqları — bütlər, putlar, uydurma tanrılar — hamısı batildir, puçdur, əsassızdır. Onlar heç bir şey yarada bilməz, heç kəsə fayda və ya zərər verə bilməz. Onlara sığınmaq, onlardan kömək diləmək — boş bir xəyaldan başqa bir şey deyil.

Və nəhayət, ayə bizə Allahın iki böyük sifətini tanıdır: O, Ən Ucadır — zatında, qüdrətində və qədrində hər şeydən yüksəkdədir; heç bir məxluq Onunla bərabər deyil. O, Ən Böyükdür — əzəməti hər şeyi aşır, heç bir şey Ona şərik ola bilməz.

Bu ayə bizə təkcə bilgi vermir — o, qəlbimizə toxunur, bizi düşünməyə çağırır. Gəlin bu həqiqəti qəlbimizə yerləşdirək: Yalnız Allah Haqdır, yalnız Ona ibadət layiqdir. Ondan başqa hər şey fanidir, keçicidir, puçdur. Uca və Böyük olan Allaha təslim olaq — çünki əsl azadlıq, əsl rahatlıq, əsl səadət yalnız Ona bağlanmaqdadır.