Fotir surasi — Oyat 32

Kalimalarning ma'nolari:

• أَوْرَثْنَا: meros qilib berdik, berdik, ato etdik.
• اصْطَفَيْنَا: tanlab oldik, saylab oldik.
• ظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ: o'ziga zulm qiluvchi, ya'ni gunohlarga berilib, o'ziga zarar yetkazuvchi.
• مُقْتَصِدٌ: o'rtacha yo'l tutuvchi, mo''tadil, farz va vojiblarni bajarib, haromlardan saqlanuvchi.
• سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ: yaxshiliklarda o'zib ketuvchi, xayrli ishlarga shoshiluvchi.
• بِإِذْنِ اللَّهِ: Allohning izni, inoyati va tawfiqi bilan.

Tafsir:

Alloh taolo avvalgi ummatlar halok bo'lganidan so'ng, bu ulug' ne'matni – Qur'onni – O'zi tanlab olgan bandalariga, ya'ni Muhammad alayhissalomning ummatiga meros qilib berdi. Bu ummat Alloh huzurida boshqa ummatlardan afzal qilib tanlangan va ularga oxirgi ilohiy kitob ato etilgan.

Bu ummatning ichida uch toifa bo'ladi:

1. O'ziga zulm qiluvchi – bu kishi ba'zi harom ishlarni qiladi va vojib amallarni tark etadi. Uning yomonliklari yaxshiliklaridan ortiq bo'ladi. Garchi u gunohkor bo'lsa-da, tavba qilish va Allohning rahmatiga umid bog'lash imkoniyatidan mahrum emas.
2. Mo''tadil (o'rtacha yo'l tutuvchi) – bu kishi farz amallarni ado etadi, haromlardan saqlanadi, lekin ba'zi mustahab (nafl) amallarni tark etishi yoki ba'zi makruh ishlarni qilishi mumkin. Uning yaxshiliklari va yomonliklari teng bo'ladi.
3. Yaxshiliklarda o'zib ketuvchi – bu kishi Allohning izni va tawfiqi bilan farz va nafl amallarni to'liq bajaradi, harom va makruhlardan butunlay saqlanadi. Uning yaxshiliklari yomonliklaridan ancha ortiq bo'lib, jannatga eng tez yetuvchilardandir.

Bu uch toifaning barchasi ham Allohning fazli va marhamati bilan Islom ummatiga mansubdir. Allohning bu ummatni tanlashi va ularga Qur'onni berishi – bu buyuk fazldir, hech qanday ne'mat bunga teng kela olmaydi.

Foydalar:

1. Ushbu oyat musulmon ummatining sharafli ekanini va Alloh ularni boshqa ummatlardan ustun qilib tanlaganini bildiradi. Bu esa har bir musulmonga iftixor va shukronalik hissini uyg'otadi.
2. Ummat ichida uch xil darajadagi odamlar bo'lishi – bu Allohning hikmatidir. Hech kim o'zini gunohkor deb hisoblab, Allohning rahmatidan umidsizlikka tushmasligi kerak. Zulm qiluvchi ham, mo''tadil ham, saboq oluvchi ham Allohning rahmat doirasidadir.
3. Odatda insonlar o'zlarini "saboq oluvchi" darajasiga ko'tarishga intilishlari kerak. Bu oyat musulmonlarni yaxshi amallarda shoshilishga, nafl ibodatlarga ham rag'batlantiradi.
4. Allohning fazli kengdir – U bandalarini gunohlariga qaramay, o'z kitobiga meros qilib oladi va ularni jannatga kirish umidini beradi. Bu esa insonni tavbaga va yaxshi amallarga chorlaydi.
5. Ushbu oyat musulmon ummatining birligini va ular orasidagi turli darajalarga qaramay, ularning barchasi bir kitobga (Qur'onga) ega ekanini ta'kidlaydi. Bu esa ularni birlikka va hamjihatlikka da'vat etadi.