سوره زمر — آیه 42

معانی کلمات:

• یَتَوَفَّی: قبض روح میکند، جان میستاند.
• الْأَنفُس: جمع «نفس» به معنای روحها و جانها.
• حِینَ مَوْتِهَا: هنگام مرگ و پایان یافتن عمر.
• فِی مَنَامِهَا: در خوابش.
• فَیُمْسِکُ: پس نگاه میدارد، بازداشت میکند.
• قَضَی عَلَیْهَا الْمَوْتَ: حکم مرگ بر او رانده شده است.
• یُرْسِلُ: رها میکند، بازمیگرداند.
• أَجَلٍ مُسَمًّی: زمان معیّن و مشخص.

تفسیر آیه:

خداوند متعال است که جانها را به تمامی میگیرد؛ در دو حالت: یکی هنگام مرگ که روح بهطور کامل از بدن جدا میشود و زندگی به پایان میرسد، و دیگری هنگام خواب که روح بهنحو ناقص و موقت از بدن گرفته میشود. پس از این دو حالت، خداوند آن نفسی را که حکم مرگ بر او قطعی شده است، نزد خود نگاه میدارد و به بدن باز نمیگرداند؛ اما آن نفس دیگر را که هنوز اجلش فرا نرسیده، به بدن بازمیگرداند تا به زندگی خود تا زمان معیّنی که در علم خداوند مشخص است ادامه دهد. این قبض روح در مرگ و خواب، و نگاهداشتن یکی و رها کردن دیگری، نشانههای روشنی از قدرت بیپایان خداوند است برای کسانی که میاندیشند و تفکر میکنند. همان خدایی که چنین تدبیری در جانها دارد، قطعاً بر زنده کردن مردگان در روز قیامت نیز تواناست.

فواید و درسهای آیه:

• خواب، نمونه کوچکی از مرگ است و بیداری، نمونهای از رستاخیز؛ پس هر روز با خواب و بیداری، حقیقت مرگ و قیامت را تجربه میکنیم و این بهترین پند برای بیدار شدن از غفلت است.
• این آیه نشان میدهد که روح و جان در اختیار خداوند است و هیچکس بر جان خود و دیگران تسلطی ندارد؛ پس باید به خداوند توکل کنیم و او را مالک حقیقی خود بدانیم.
• نگاهداشتن روح مردگان و بازگرداندن روح خوابیدگان، دلیل محکمی بر قدرت خداوند بر آفرینش دوباره و حشر انسانهاست؛ پس ایمان به معاد، ریشه در همین قدرت بیپایان الهی دارد.
• تفکر در این پدیده طبیعی، انسان را به شناخت عظمت خالق و نظم شگفتانگیز جهان رهنمون میشود و ایمان را در دل تقویت میکند.
• این آیه به ما میآموزد که زندگی در دنیا امانتی از سوی خداست و هر لحظه ممکن است این امانت بازپس گرفته شود؛ پس باید از فرصت عمر برای بندگی و عمل صالح بهره بگیریم.