Zumar surasi — Oyat 42

Kalimalarning ma'nolari:

• يَتَوَفَّى – jonlarni oladi, qabz qiladi.
• الْأَنفُسَ – jonlar (ruhlar).
• حِينَ مَوْتِهَا – o‘lim vaqtida, ajal yetganda.
• فِي مَنَامِهَا – uyquda (uyqu paytida).
• فَيُمْسِكُ – ushlab qoladi, tutib qoladi.
• قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ – o‘limni hukm qilgan, o‘limga hukm chiqarilgan.
• يُرْسِلُ – qo‘yib yuboradi, jo‘natadi.
• أَجَلٍ مُسَمًّى – belgilangan muddat, aniq ajal.

Tafsir:

Alloh taolo bandalarining jonlarini ikki holatda oladi: birinchisi – o‘lim vaqtida, ya’ni ajal yetganda jonni butunlay tanadan ajratib oladi. Ikkinchisi – uyqu paytida, ya’ni odam uxlaganda uning jonini qabz qiladi, lekin bu to‘liq o‘lim emas, balki vaqtinchalik bog‘lanishni yengillashtiradi. Uyqudagi odamning ruhi tanadan chiqib ketadi, ammo to‘liq uzilmaydi; shuning uchun uyg‘onganda jon yana tanaga qaytadi.

Keyin Alloh taolo o‘limi hukm qilingan jonni (ya’ni vafot etgan odamning ruhini) ushlab qoladi va uni qaytarmaydi. Boshqa jonni esa – ya’ni uyqudagi odamning ruhini – belgilangan muddatgacha, ya’ni o‘z ajaliga qadar qo‘yib yuboradi, uyg‘onganida yana tanasiga qaytaradi.

Bu zikr qilingan narsalarda – jonlarni o‘lim vaqtida va uyquda olish, o‘lganlarning ruhini ushlab qolish va uyqudagilarning ruhini qaytarishda – Allohning qudratiga, Uning o‘liklarni tiriltirishga qodirligiga, qiyomatda hisob-kitob uchun qayta tiriltirishiga aniq dalillar va belgilar bor. Bu belgilarni faqat o‘ylab, tafakkur qiladigan qavm anglaydi.

Foydalar:

1. Ushbu oyat Alloh taoloning buyuk qudratini ko‘rsatadi: U jonlarni xohlagan paytda oladi va xohlagan paytda qaytaradi. Bu Uning hamma narsaga qodir ekanligini isbotlaydi.
2. Uyqu – o‘limning kichik bir namunasi ekanligini anglab, inson har kuni uxlaganda o‘limni bir ko‘rinishda his qiladi. Bu esa insonni o‘limga tayyor bo‘lishga va hayotni g‘animat bilishga undaydi.
3. Uyqudan uyg‘onish – qiyomatda qayta tirilishning bir misoli ekanligini tushunib, inson o‘limdan keyin qayta tirilishga ishonchi mustahkamlanadi.
4. Alloh taolo har bir insonning muddatini belgilab qo‘yganini bilish, insonni o‘z vaqtini Allohga ibodat va to‘g‘ri ishlar bilan o‘tkazishga chorlaydi.
5. Ushbu oyat insonni tafakkur qilishga, o‘z atrofidagi hodisalardan ibrat olishga va Allohning hikmatini chuqur anglashga da’vat etadi.