سوره نساء — آیه 173

معانی کلمات:

• اسْتَنكَفُوا: سرپیچی کردند و خودداری نمودند (از عبادت و اطاعت).
• اسْتَكْبَرُوا: تکبر ورزیدند و خود را بزرگ شمردند.
• أَلِيمًا: دردناک و بسیار ناخوشایند.
• وَلِيًّا: سرپرست و یاوری که کارهایشان را سامان دهد و سودشان را برساند.
• نَصِيرًا: یاریگری که از آنان در برابر عذاب دفاع کند و زیان را دفع نماید.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، سرنوشت نهایی دو گروه از مردم را بیان میفرماید: گروه نخست، کسانی هستند که به خدا و پیامبرانش ایمان آوردند و اعمال شایستهای را که مورد رضایت پروردگار است، با اخلاص و پیروی از شریعت الهی به جا آوردند. خداوند پاداش کامل و بیچونوچرای اعمالشان را بدون هیچ کاستی به آنان عطا میکند و افزون بر آن، از فضل و بخشش بیپایان خود نیز بر آنان میافزاید؛ فضلی که هیچ چشمی آن را ندیده و هیچ گوشی نشنیده و به قلب هیچ بشری خطور نکرده است. این افزایش، نشانهی لطف و کرم بیمنتهای الهی نسبت به بندگان مؤمن و شایسته است.

گروه دوم، کسانی هستند که از عبادت و اطاعت خدا سر باز زدند و در برابر فرمانهای او تکبر ورزیدند و خود را بینیاز از بندگی او دانستند. اینان به عذابی دردناک و سخت گرفتار خواهند شد و در آن روز، هیچ دوست و سرپرستی نخواهند داشت که آنان را از این عذاب نجات دهد و هیچ یاریگری نیز نخواهند یافت که بتواند از آنان دفاع کند یا بلایی را از ایشان دور سازد. آنان در برابر قدرت خداوند، کاملاً تنها و بیپناه خواهند بود و هیچ راه گریزی از مجازات الهی برایشان وجود نخواهد داشت.

فواید و پیامهای آیه:

• ایمان و عمل صالح، دو بال پرواز به سوی سعادتاند؛ ایمان به تنهایی کافی نیست و باید با عمل نیک همراه شود تا پاداش الهی را در پی داشته باشد.
• لطف و فضل خداوند بینهایت است؛ او نهتنها پاداش کامل اعمال را میدهد، بلکه فراتر از استحقاق بندگان، به آنان عطا میکند. این مژدهای است که امید را در دل مؤمنان زنده نگه میدارد و آنان را به تلاش بیشتر در راه خیر و نیکی ترغیب میکند.
• تکبر و سرپیچی از فرمان خدا، سرچشمهی تمام بدبختیهاست و انسان را از رحمت الهی محروم میسازد. در روز قیامت، هیچ پناهگاه و یاوری جز خداوند وجود ندارد؛ پس چه زیباست که انسان در دنیا، با تواضع و بندگی، پناهگاه امن خود را در پیشگاه او بیابد.
• این آیه، عدالت و رحمت خداوند را به زیبایی به تصویر میکشد: پاداش برای نیکوکاران، بر اساس عدل و افزون بر آن با فضل؛ و مجازات برای سرکشان، بر اساس عدل و بدون هیچ ظلمی. این شناخت، محبت خدا را در دل افزایش میدهد و انسان را به راه راست هدایت میکند.