نساء سۈرىسى — ئايەت 5

1) لۇغەت ئىزاھاتى

• السُّفَهَاء: ئەقلى كەم، پۇل-مېلىنى ئورۇنسىز سەرپ قىلىدىغان، ئىشلارنى توغرا باشقۇرالمايدىغان كىشىلەر. بۇ يەردە ئەسلىدە «ئەقىلسىز، بىلىمسىز» دېگەن مەنىدە بولۇپ، مالىنى ئىسراپ قىلىدىغان بالىلار، ئەقلى تۇتۇق كىشىلەر ۋە ئىسراپچى ئايال-ئەرلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
• قِيَامًا: تىرىكچىلىكنىڭ تىرىكى، ياشاشنىڭ ئاساسى، تۇرمۇشنىڭ تۈزۈكى دېگەن مەنىدە. يەنى مال-مۈلۈك كىشىلەرنىڭ ياشىشى ۋە تۇرمۇشىنىڭ ئاساسىدۇر.
• وَارْزُقُوهُمْ فِيهَا: ئۇلارغا شۇ ماللاردىن رىزىق بېرىڭلار، يەنى يېمەك-ئىچمەك ۋە باشقا ئېھتىياجلىرىنى شۇ ماللاردىن قامداڭلار.
• قَوْلًا مَّعْرُوفًا: ياخشى، چىرايلىق ۋە ئۇلارنىڭ كۆڭلىنى ئىللىتىدىغان سۆز؛ ياكى ئۇلارغا بېرىلىدىغان چىرايلىق ۋەدە.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى

ئى مۆمىنلەر! ئەقلى كەم، پۇل-مېلىنى ئورۇنسىز سەرپ قىلىدىغان، ئىشلارنى توغرا باشقۇرالمايدىغان كىشىلەرگە — مەيلى ئەر بولسۇن، ئايال بولسۇن ياكى بالا بولسۇن — ئۇلارنىڭ قولىدىكى مال-مۈلۈكنى تاپشۇرۇپ بەرمەڭلار. چۈنكى بۇ مال-مۈلۈك ئاللاھ تائالا سىلەرگە بەرگەن ۋە كىشىلەرنىڭ ياشاش-كۈن كەچۈرۈشى، تۇرمۇشىنىڭ تۈزۈكى قىلىپ قويغان نەرسىدۇر. ئەگەر بۇ ماللارنى ئەقىلسىز كىشىلەرنىڭ قولىغا بېرىپ قويساڭلار، ئۇلار ئۇنى ئىسراپ قىلىپ، ھەم ئۆزلىرىگە ھەم جەمئىيەتكە زىيان يەتكۈزىدۇ. شۇڭا سىلەر ئۇلارنىڭ ۋەلىسى بولۇش سۈپىتىڭلار بىلەن ئۇلارغا شۇ ماللاردىن يېمەك-ئىچمەك بېرىڭلار، كىيىم-كېچەك تەمىنلەڭلار، يەنى ئۇلارنىڭ تۇرمۇش ئېھتىياجلىرىنى شۇ ماللاردىن قامداڭلار. ھەمدە ئۇلارغا يۇمشاق، چىرايلىق سۆزلەرنى قىلىڭلار؛ ئۇلارغا «بالىغا يەتكەندە ياكى ئەقلىڭىز يەتكەندە ماللىرىڭلارنى بېرىمىز» دېگەندەك ياخشى ۋەدىلەر بېرىپ، كۆڭۈللىرىنى خۇش قىلىڭلار. بۇنداق قىلىش ئۇلارنىڭ ھۆرمىتىنى ساقلاش ۋە ئۇلارغا ياخشى مۇئامىلە قىلىشنىڭ بىر قىسمىدۇر.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار

• ئىسلام دىنى مال-مۈلۈكنى قوغداشقا ۋە ئۇنى ئورۇنلۇق ئىشلىتىشكە چوڭ ئەھمىيەت بېرىدۇ؛ مال-مۈلۈك ئىنسان ھاياتىنىڭ تىرىكى ۋە جەمئىيەت تەرەققىياتىنىڭ ئاساسىدۇر.
• ئىسلام ئەقىلسىز، ئىسراپچى ۋە مەسئۇلىيەتسىز كىشىلەرنىڭ قولىغا مال-مۈلۈكنى تاپشۇرۇشنى چەكلەيدۇ، بۇ ئارقىلىق جەمئىيەتنىڭ ئىقتىسادىي مەنپەئەتىنى قوغدايدۇ.
• ئىسلامدا ۋەلىيلىك مەسئۇلىيىتى مەۋجۇت بولۇپ، ۋەلىلەر ئەقلى كەم كىشىلەرنىڭ مەنپەئەتىنى قوغداش، ئۇلارنىڭ تۇرمۇشىنى قامداش ۋە ئۇلارغا ياخشى مۇئامىلە قىلىش بىلەن مەجبۇردۇر.
• ئىسلام دىنى ئادەملەرگە يۇمشاق سۆزلەش، چىرايلىق مۇئامىلە قىلىش ۋە ئۇلارنىڭ كۆڭلىنى ئىللىتىشنى تەشەببۇس قىلىدۇ؛ بۇ ئىسلام ئەخلاقىنىڭ گۈزەللىكىنى ۋە ئىنسانپەرۋەرلىكىنى كۆرسىتىدۇ.
• بۇ ئايەت ئىسلامنىڭ پەقەت ئىبادەتلا ئەمەس، بەلكى كۈندىلىك تۇرمۇش، ئىقتىساد ۋە ئىجتىمائىي مۇناسىۋەتلەرنىمۇ تەرتىپكە سالىدىغان مۇكەممەل بىر تۈزۈم ئىكەنلىكىنى نامايان قىلىدۇ.