Niso surasi — Oyat 5

Kalimalarning ma'nolari:

• السُّفَهَاءَ: Mol-dunyoni isrof qiluvchi, oqilona tasarruf eta olmaydigan kishilar (erkaklar, ayollar va bolalar).
• قِيَامًا: Hayotning turg'unligi va tirikchilikning asosi bo'lgan narsa.
• قَوْلًا مَّعْرُوفًا: Yaxshi, muloyim va odobli so'z.

Tafsir:

Ey vasiy va homiylar! Mol-mulkingizni (ya'ni, qo'lingizdagi yetimlar va ojizlarning molini) oqilona boshqara olmaydigan, isrof qiluvchi kishilarga berib qo'ymang. Chunki Alloh taolo bu mol-mulkni butun insoniyatning hayoti va tirikchiligi uchun asos qilib qo'ygandir. Bu mol-mulk orqali kishilarning turmush ehtiyojlari qondiriladi, iqtisodiy manfaatlar amalga oshadi. Agar bu mol-mulk isrofgar qo'liga o'tib ketsa, u zoye ketadi va jamiyatga katta zarar yetadi.

Ammo shu bilan birga, sizlar o'zingiz qaramog'ingizdagi kishilarni (yetimlar, ojizlar va boshqa ehtiyojmandlarni) tark etmang. Ularning yeyish-ichishlari, kiyim-kechaklari uchun shu mol-mulkdan sarf qiling, ularni ta'minlang. Shuningdek, ularga yaxshi so'z bilan murojaat qiling, ularning ko'nglini oling. Ularga o'z mol-mulklarini qachon olishlari mumkinligi haqida chiroyli va'da bering — ya'ni, agar ular aql-idrokni egallab, molni to'g'ri boshqarishga qodir bo'lishsa, mol-mulklari ularga topshirilishini ayting. Bu bilan ularning qalbiga taskin berasiz va ularni tarbiyalashda yaxshi yo'l tutasiz.

Foydalar:

1. Ushbu oyat musulmon jamiyatida mol-mulkning muhim o'rnini va uni asrash zarurligini o'rgatadi. Mol-mulk Allohning ne'mati bo'lib, u orqali hayot davom etadi, shuning uchun uni isrof qilish va noto'g'ri ishlatishdan saqlanish kerak.
2. Islom dini oqilona boshqaruv va mas'uliyatni o'rgatadi. Har bir kishi o'z zimmasidagi mol-mulkni to'g'ri boshqarishi, uni zoye qilmasligi lozim.
3. Oyatda mehr-oqibat va rahm-shafqatga chaqiriq bor: qaramog'idagi kishilarga nafaqat moddiy yordam, balki ularning qadr-qimmatini hurmat qilish, ularga yaxshi muomala qilish ham buyurilgan. Bu islomning go'zal axloqini ko'rsatadi.
4. Bu oyat musulmonlarni sabr va tarbiyaga undaydi: ojiz va beqaror kishilarga nisbatan ularni tarbiyalash, ularni to'g'ri yo'lga boshlash orqali yordam berish kerak, ularni tashlab qo'ymaslik lozim.
5. Oyatda jamiyatning iqtisodiy xavfsizligi va barqarorligi haqida g'amxo'rlik qilishga da'vat bor. Bu esa islomning hayotning barcha jabhalarini qamrab olgan mukammal tizim ekanligini ko'rsatadi.