سوره نساء — آیه 5

معانی کلمات:

• سُفَهاء: جمع «سفیه»، به معنای کسانی که در تصرف اموال خود عقل و تدبیر درست ندارند و اموال را بیهوده و در جای نادرست خرج میکنند (اعم از مردان، زنان و کودکان).
• قِیاماً: وسیله و مایه برپایی و قوام زندگی؛ یعنی اموال، ستون و تکیهگاه معیشت و مصالح مردم است.
• قَولاً مَعروفاً: سخن نیکو و پسندیده که با مهربانی و وعدههای خوشایند همراه باشد.

تفسیر آیه:

ای سرپرستان و اولیای یتیمان و کسانی که مسئولیت نگهداری اموال افراد ناتوان را بر عهده دارید، اموال آنان را که در دست شماست، به دست کسانی ندهید که در مصرف آن، عقل و تدبیر ندارند و آن را تباه میکنند؛ زیرا خداوند این اموال را مایه قوام و برپایی زندگی و تأمین نیازهای مردم قرار داده است. اما در عین حال، نباید آنان را از این اموال محروم کنید؛ بلکه از محل همین اموال، خوراک و پوشاک آنان را تأمین نمایید و با آنان سخنی نیکو و مهربانانه بگویید و به آنان وعدههای پسندیده دهید که اگر به رشد و صلاحیت رسیدند، اموالشان به خودشان بازگردانده خواهد شد. این رفتار، هم حق آنان را حفظ میکند و هم از تباهی اموال جلوگیری مینماید.

فواید و پیامهای آیه:

• اهمیت مدیریت صحیح اموال: این آیه نشان میدهد که اموال، ابزار حیات و معیشت انسانهاست و نباید در اختیار کسانی قرار گیرد که توانایی حفظ و بهرهبرداری درست از آن را ندارند. این اصل، پایهگذار مسئولیتپذیری مالی در جامعه اسلامی است.
• تأکید بر کرامت انسانی: حتی کسانی که سفیه و ناتوان در تصرف اموال هستند، حق دارند از نیازهای اولیه زندگی (خوراک و پوشاک) برخوردار شوند و نباید آنان را از اموالشان محروم کرد. این نشاندهنده رحمت و عدالت اسلام است.
• اخلاق نیکو در برخورد: دستور به گفتار معروف و وعدههای نیکو، میآموزد که حتی در مدیریت اموال و برخورد با افراد ناتوان، باید احترام و محبت را حفظ کرد و با زبان خوش، دل آنان را به دست آورد.
• آموزش مسئولیتپذیری: این آیه به اولیا و سرپرستان میآموزد که امانتدار خوبی باشند و در عین حفظ اموال، به فکر رفاه و آسایش افرادی باشند که تحت سرپرستی آنان قرار دارند.