نساء سۈرىسى — ئايەت 78

1) لۇغەت ئىزاھاتى

• أَيْنَمَا تَكُونُوا: قەيەردە بولسىڭىلار، قەيەردە بولۇشىڭىزدىن قەتئىينەزەر.
• يُدْرِككُّمُ: سىلەرگە يېتىپ كېلىدۇ، سىلەرنى تاپىدۇ.
• بُرُوجٍ: قەلئەلەر، مۇستەھكەم قورغانلار.
• مُّشَيَّدَةٍ: ئېگىز، مۇستەھكەم قىلىپ سېلىنغان، بېكىتىلگەن.
• حَسَنَةٌ: ياخشىلىق، يەنى مول-ھوسۇللۇق، غەلىبە، بەخت-سائادەت قاتارلىق كۆڭۈلنى خۇشال قىلىدىغان نەرسە.
• سَيِّئَةٌ: يامانلىق، يەنى قەھەتچىلىك، مەغلۇبىيەت، بەختسىزلىك قاتارلىق كۆڭۈلنى غەمكىن قىلىدىغان نەرسە.
• يَفْقَهُونَ: چۈشىنىدۇ، ئەقلى يېتىدۇ.
• حَدِيثًا: سۆزنى، خەۋەرنى، سۆھبەتنى.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى

ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ئۈممىتى ۋە ئىنسانلار! سىلەر قەيەردە بولساڭلار — جەڭ مەيدانىدا بولساڭلارمۇ، ئۆيۈڭلاردا بولساڭلارمۇ، ھەتتا ئېگىز ۋە مۇستەھكەم قورغانلارنىڭ ئىچىدە يوشۇرۇنسىڭىزمۇ — ئەجىلىڭلار يەتكەن چاغدا ئۆلۈم سىلەرنى چوقۇم تاپىدۇ، ھېچقانداق قورغان ۋە ھېچقانداق پاناھگاھ سىلەرنى ئۆلۈمدىن قۇتۇلدۇرالمايدۇ. ئۆلۈمدىن قېچىش ئۈچۈن جەڭگە قاتناشماسلىق ياكى ئۇرۇش مەيدانىدىن قېچىش ھەرگىز پايدا قىلمايدۇ، چۈنكى ئەجەل مۇئەييەن ۋاقىتتا كېلىدۇ، ئۇنىڭدىن قېچىپ قۇتۇلۇش مۇمكىن ئەمەس.

ئاندىن ئاللاھ تائالا مۇناپىقلارنىڭ قىلمىشىنى بايان قىلىپ مۇنداق دەيدۇ: ئەگەر ئۇلارغا بىرەر ياخشىلىق — بالى-چاقا، مول-دۇنيا، غەلىبە قاتارلىق كۆڭۈلنى خۇشال قىلىدىغان بىرەر نەرسە يەتكەن بولسا، ئۇلار: «بۇ ئاللاھنىڭ دەرگاھىدىن كەلدى» دەيدۇ. ئەمما ئەگەر ئۇلارغا بىرەر يامانلىق — بالى-چاقىدا ياكى رىزىقىدا بىرەر مۇسىبەت، ياكى بىرەر مەغلۇبىيەت يەتكەن بولسا، ئۇلار: «بۇ سېنىڭ تۈپەيلىڭدىن كەلدى، ئى مۇھەممەد!» دەپ، نەبىي ئەلەيھىسسالامنى شۇملىق قىلىدۇ. ئۇلارنىڭ بۇ سۆزى ناھايىتى ئەخمىقانە ۋە نادانلىق بولۇپ، ئۇلار ياخشىلىقنى ئاللاھقا نىسبەت بېرىپ، يامانلىقنى پەيغەمبەرگە نىسبەت بېرىدۇ. ھالبۇكى، ھەم ياخشىلىق ھەم يامانلىق — ھەممىسى ئاللاھنىڭ قازاسى ۋە قەدىرى بىلەن بولىدۇ. ئاللاھ تائالا پەيغەمبىرىگە: «ئۇلارغا ئېيتقىنكى، ھەممىسى ئاللاھنىڭ دەرگاھىدىن كېلىدۇ» دەيدۇ. يەنى ياخشىلىقمۇ، يامانلىقمۇ ئاللاھنىڭ ئىرادىسى، ھېكمىتى ۋە قازاسى بىلەن يۈز بېرىدۇ، بۇنىڭدا پەيغەمبەرنىڭ ھېچقانداق تەسىرى يوق. ئاخىرىدا ئاللاھ تائالا ئۇلارنىڭ چۈشەنچىسىزلىكىنى ئەيىبلەپ: «بۇ كىشىلەرگە نېمە بولغانكى، ئۇلار ھېچقانداق سۆزنى چۈشىنىشكە يېقىنلاشمايدۇ؟» دەيدۇ. يەنى ئۇلار پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئېيتىۋاتقان ھەقىقەتنى ئاڭلاشقا ۋە چۈشىنىشكە تەييار ئەمەس، ئۇلارنىڭ قەلبى پەرۋەردىگارنىڭ ھىدايىتىگە تاقىلىپ قالغان.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار

بىرىنچىدىن، بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئۆلۈم ھەر قانداق جايدا ۋە ھەر قانداق شارائىتتا بىزنى تاپىدۇ. شۇڭا بىز ئۆلۈمدىن قېچىش ئۈچۈن ۋەزىپىمىزدىن، ئىمان-ئەمەلىمىزدىن يۈز ئۆرۈمەسلىكىمىز كېرەك. ھايات ۋە ئۆلۈم، بايلىق ۋە يوقسۇللۇق — ھەممىسى ئاللاھنىڭ قولىدا. بۇنى چۈشىنىش ئىنساننى روھىي جەھەتتىن كۈچلۈك قىلىدۇ، ئۇنى تەۋەككۈلچىلىككە ۋە سەۋر-قانائەتلىك بولۇشقا يېتەكلەيدۇ.

ئىككىنچىدىن، بۇ ئايەت مۇناپىقلارنىڭ خاتا چۈشەنچىسىنى ئاشكارىلايدۇ. ئۇلار ياخشىلىقنى ئاللاھقا، يامانلىقنى پەيغەمبەرگە نىسبەت بېرەتتى. بۇنداق قاراش ئىسلام ئەقىدىسىگە پۈتۈنلەي زىت. ھەممە ئىش — ياخشىلىقمۇ، يامانلىقمۇ — ئاللاھنىڭ قازاسى ۋە قەدىرى بىلەن بولىدۇ. بىز ھەر قانداق ئەھۋالدا ئاللاھقا تەۋەككۈل قىلىشىمىز، ئۇنىڭ ھېكمىتىگە رازى بولۇشىمىز كېرەك.

ئۈچىنچىدىن، بۇ ئايەت بىزنى ئىلم-مەرىپەتكە، ئەقىلنى ئىشلىتىشكە ۋە ھەقىقەتنى چۈشىنىشكە چاقىرىدۇ. ئاللاھ تائالا «ئۇلار ھېچقانداق سۆزنى چۈشىنىشكە يېقىنلاشمايدۇ» دەپ، چۈشەنچىسىزلىكنى ئەيىبلىگەن. شۇڭا بىز قۇرئاننى ئوقۇپ، ئۇنىڭ مەنىسىنى چۈشىنىشكە تىرىشىشىمىز، ئىسلامنىڭ ھەقىقەتلىرىنى ئۆگىنىشىمىز كېرەك. قۇرئان كەرىم بىزنى توغرا يولغا يېتەكلەيدىغان، قەلبىمىزنى نۇرلاندۇرىدىغان ۋە بىزنى ھەقىقىي بەخت-سائادەتكە ئېرىشتۈرىدىغان مۇبارەك كىتابتۇر. ئۇنىڭ ھەر بىر ئايىتىدە بىز ئۈچۈن چوڭقۇر ھېكمەتلەر ۋە يېتەكچىلىكلەر بار.