سوره فصلت — آیه 15

معانی کلمات:

• استکبروا: تکبر ورزیدند، خود را بزرگ شمردند و سرپیچی کردند.
• بغیر الحق: بدون هیچ دلیل و مجوز شرعی یا عقلی، به ناحق و ستمگرانه.
• أشد منا قوة: نیرومندتر از ما در توان و قدرت.
• آیاتنا: نشانهها، معجزات و دلایل روشن الهی.
• یجحدون: انکار میکردند، در حالی که حقیقت را میدانستند.

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از ذکر سرنوشت اقوام پیشین، به سرگذشت قوم «عاد» اشاره میکند. قوم عاد، قوم حضرت هود علیهالسلام بودند که در سرزمین احقاف (جنوب عربستان) زندگی میکردند و از نظر جسمی و قدرت بسیار نیرومند بودند. آنان بهجای شکرگزاری از این نعمت بزرگ، در زمین تکبر ورزیدند و با ظلم و ستم بر مردم چیره شدند و حق را نادیده گرفتند. غرور و خودبزرگبینی آنان به حدی رسید که با افتخار و گستاخی میگفتند: «چه کسی از ما نیرومندتر است؟» آنان گمان میکردند قدرت و تواناییشان آنها را از عذاب الهی محافظت میکند و هیچ قدرتی نمیتواند بر آنان غلبه کند.

خداوند در پاسخ به این پندار باطلشان میفرماید: آیا اینان ندیدند و نمیفهمند که خدایی که آنان را آفریده و این قدرت و نیرو را به آنان بخشیده، بهمراتب از آنان نیرومندتر و تواناتر است؟ خدایی که خالق آنان است و میتواند در یک لحظه این قدرت را از آنان بگیرد و نابودشان کند، قطعاً از آنان قویتر است. با این حال، آنان با وجود دیدن نشانههای روشن الهی و معجزات حضرت هود، آنها را انکار میکردند و حق را نمیپذیرفتند. این انکار و تکبر سرانجام باعث نابودی آنان با باد سرد و سخت شد و عبرتی برای آیندگان گردید.

فواید و پیامهای آیه:

1. تکبر و خودبزرگبینی از بزرگترین گناهانی است که انسان را به سقوط و نابودی میکشاند. قوم عاد با تمام قدرت و توانایی، به خاطر تکبرشان نابود شدند و این هشدار بزرگی برای همه انسانهاست که هرگز به داشتههای خود مغرور نشوند.
2. انسان باید قدرتها و نعمتهای خود را از خدا بداند و در برابر او فروتن باشد. هر قدرتی که داریم، عاریتی از سوی خداست و او میتواند هر لحظه آن را بازپس بگیرد.
3. مقایسه قدرت انسان با قدرت خداوند، نشاندهنده جهل و بیخردی است. هیچ قدرتی در برابر قدرت بیپایان الهی قابل مقایسه نیست و انسان نباید خود را در برابر خدا توانمند ببیند.
4. انکار آیات الهی با وجود علم و آگاهی، گناهی بزرگتر از نادانی است. قوم عاد حقیقت را میدانستند، اما از روی عناد و لجاجت آن را انکار میکردند.
5. این آیه درس عبرتی است که هیچ قوم و تمدنی نباید به قدرت مادی و پیشرفت خود مغرور شود؛ زیرا اراده الهی بالاتر از همه قدرتهاست.