Muhammad surasi — Oyat 25

Kalimalarning ma'nolari:

• ارْتَدُّوا عَلَىٰ أَدْبَارِهِم — orqalariga qaytdilar, ya'ni iymondan chiqib, kufrga qaytdilar.
• تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدَى — ularga haq yo'l oydinlashdi, ya'ni Muhammad (sollallohu alayhi va sallam)ning haq ekanligi aniq bo'ldi.
• سَوَّلَ لَهُمْ — shayton ularga (yomon amallarini) chiroyli ko'rsatdi va vasvasa qildi.
• أَمْلَىٰ لَهُمْ — shayton ularga uzoq umid va orzu-umidlar berib, muhlat berdi.

Tafsir:

Bu oyatda Alloh taolo iymondan keyin kufrga qaytgan, haq yo'l oydinlashganidan so'ng orqalariga qaytib, Muhammad (sollallohu alayhi va sallam) payg'ambarligini inkor etgan kimsalar haqida xabar bermoqda. Bu, ayniqsa, yahudiy ulamolari haqida nozil bo'lgan bo'lib, ular Tavrotda Muhammad (sollallohu alayhi va sallam)ning haq payg'ambar ekanligini bilgan holda, hasad va dunyo manfaatlari tufayli unga iymon keltirmadilar va kufrda qoldilar.

Alloh taolo ularning bu holatini bayon qilib, ularni shayton yo'ldan ozdirganini, ularga yomon amallarini chiroyli ko'rsatib, gunohlarini oqlab berganini va uzoq orzu-umidlar bilan aldayotganini aytmoqda. Shayton ularni "siz haqdasiz, Muhammad haq emas" degan vasvasaga solib, ularning qalbida kufrni mustahkamlab qo'ydi. Shu bilan birga, ularga uzoq umid va orzu-umidlarni berib, tavba qilishni kechiktirdi va oxiratni unutdirdi.

Foydalar:

1. Haq yo'l oydinlashganidan keyin undan yuz o'girish — eng og'ir gunohlardan biri bo'lib, insonni halokatga yetaklaydi. Shuning uchun har bir musulmon o'z iymonini mustahkamlashga intilishi va haqdan qaytishdan saqlanishi lozim.
2. Shayton insonning dushmani bo'lib, unga yomon amallarni chiroyli ko'rsatadi va uzoq orzu-umidlar bilan aldaydi. Bu oyat mo'minlarga shaytonning hiylalaridan ogoh bo'lishni va uning vasvasalariga qarshi Allohga suyanishni o'rgatadi.
3. Bilim va hujjatga ega bo'lish — inson uchun katta ne'matdir, lekin bu bilimga amal qilmaslik va haqni inkor etish katta azobga sabab bo'ladi. Shuning uchun ilm olish bilan birga, unga amal qilish ham zarurdir.
4. Uzoq orzu-umidlar va yolg'on umidlar insonni tavba qilishdan to'xtatadi. Mo'min kishi har doim o'limni eslab, Allohga qaytishga shoshilishi kerak, chunki hayot juda qisqa va imkoniyatlar cheklangan.
5. Bu oyat musulmonlarga iymonda sobit qolish, shaytonning vasvasalariga qarshi kurashish va Allohning hidoyatiga amal qilishda sabrli bo'lish kerakligini o'rgatadi.