سوره طور — آیه 49

## معانی واژگان

• إِدْبَارَ النُّجُومِ: زمان ناپدید شدن ستارگان و پشت کردن آنها به هنگام طلوع سپیده‌دم و روشنایی صبح.

## تفسیر آیه

و از شب نیز او را تسبیح گوی و نماز بگزار (نماز مغرب و عشاء)، و هنگام ناپدید شدن ستارگان (یعنی هنگام سحر و صبح) نیز او را تسبیح گوی و نماز بگزار (نماز صبح و دو رکعت نافله پیش از آن). این آیه خطاب به پیامبر اکرم ﷺ است و منظور از تسبیح در اینجا، نماز و عبادت و به پا داشتن ذکر خداوند در این اوقات است. در واقع خداوند متعال به پیامبرش دستور می‌دهد که در تمام اوقات شبانه‌روز، به ویژه در دو زمان مهم — بخشی از شب و هنگام طلوع فجر — به عبادت و نیایش بپردازد و او را از هر نقص و عیبی منزّه بداند.

تسبیح در این آیه شامل نمازهای واجب و مستحب در این اوقات است؛ چنانکه برخی مفسران گفته‌اند منظور از «مِنَ الَّیْلِ» نماز مغرب و عشاء و منظور از «إِدْبَارَ النُّجُومِ» دو رکعت نافله پیش از نماز صبح و خود نماز صبح است. همچنین این آیه در ادامه آیه پیشین (وَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ) آمده و نشان می‌دهد که صبر و استقامت در برابر آزار قوم، باید با عبادت و ارتباط با خداوند همراه باشد تا دلِ پیامبر ﷺ و مؤمنان آرامش یابد.

## فواید و پیام‌های آیه

1. اهمیت نماز در اوقات شب و سحر: این آیه نشان می‌دهد که بهترین زمان برای عبادت و راز و نیاز با خداوند، پاس‌های پایانی شب و هنگام سحر است؛ زمانی که دل‌ها خاشع‌تر و ارتباط با خداوند عمیق‌تر است.
2. صبر و عبادت در کنار هم: صبر بر سختی‌ها و آزار دیگران، زمانی ثمربخش است که با نماز و ذکر خداوند همراه باشد. عبادت، آرامش‌بخش دل‌ها و تقویت‌کننده روحیه مؤمن در برابر مشکلات است.
3. تسبیح خداوند در همه حال: انسان مؤمن باید در تمام ساعات شبانه‌روز، به یاد خدا باشد و او را از هر نقص و عیبی منزّه بداند؛ نه تنها در شب، بلکه هنگام صبح و طلوع فجر نیز.
4. نظم در عبادت: این آیه به مسلمانان می‌آموزد که عبادت باید منظم و در اوقات مشخصی انجام شود تا روح نظم و انضباط در زندگی فردی و اجتماعی مؤمنان تقویت گردد.
5. پاداش عبادت در دل شب: کسانی که در دل شب به عبادت می‌پردازند و هنگام سحر به نماز می‌ایستند، از اجر و پاداش عظیمی برخوردارند و این عبادت‌ها نشانه صدق ایمان و محبت آنان به خداوند است.